Dieta w kamicy żółciowej

Kamica żółciowa jest schorzeniem polegającym na wytrącaniu się złogów głównie w pęcherzyku żółciowym, choć mogą one także powstawać w wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych przewodach żółciowych. Częstość występowania kamicy żółciowej zwiększa się wraz z wiekiem (głównie > 40 r.ż.). Ponadto znacznie częściej występuje ona wśród kobiet, co związane jest z obecnością żeńskich hormonów płciowych- gł. progesteronu, który sprzyja przesyceniu żółci cholesterolem, zwiększa jej litogenność i tym samym rozwój kamicy.

Do kluczowych czynników sprzyjających tworzeniu się kamicy żółciowej zalicza się dietę zawierającą duże ilości cholesterolu i nasyconych kwasów tłuszczowych, bogatą w produkty o znacznym stopniu przetworzenia, dużą ilością dań typu fast-food, zawierającą słodycze, z niską zawartością błonnika pokarmowego. Schorzeniu temu sprzyja także występowanie nadwagi lub choroby otyłościowej, zaburzeń gospodarki metabolicznej (cukrzyca, hipertriglicerydemia), zbyt szybka utrata masy ciała, długotrwałe głodzenie czy upośledzenie wchłaniania soli kwasów żółciowych (często u osób po zabiegu resekcji części jelita czy pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna).

Głównym czynnikiem sprawczym odpowiedzialnym za powstawanie kamicy jest przesycenie żółci cholesterolem, co jednocześnie zmniejsza ilość wchodzących w jej skład soli żółciowych oraz lecytyny, mających działanie rozpuszczające cholesterol. Dochodzi do powstawania żółci litogennej, czyli przesyconej cholesterolem, która sprzyja wytrącaniu się mikrokryształków cholesterolu mogących kumulować się w coraz to większe kryształy, z których finalnie powstają kamienie cholesterolowe. Pojawieniu się żółci litogennej sprzyja spowolnienie skurczów pęcherzyka żółciowego, powodowane głównie zbyt restrykcyjną dietą, stosowaniem głodówek, niską podażą błonnika pokarmowego i przyjmowaniem niektórych farmaceutyków (analogi somatostatyny, leki hormonalne).

U większości pacjentów kamica żółciowa ma charakter bezobjawowy (tzw. kamica niema). Z kolei w przypadku przebiegu kamicy objawowej najczęściej pojawia się kolka żółciowa, której towarzyszy ostry ból brzucha wynikający z zamknięcia powstałymi złogami światła przewodu pęcherzykowego i tym samym wzrostu ciśnienia w pęcherzyku. Ból ten jest nagły, nasila się w prawym podżebrzu najczęściej po spożyciu pokarmów bogatych w tłuszcz. Kolce żółciowej dodatkowo mogą towarzyszyć niestrawność, wymioty i nudności. W związku z zatkaniem przewodów żółciowych dodatkowym objawem może być także żółtaczka, o czym świadczy zażółcenie powłok skórnych, błony śluzowej jamy ustnej czy twardówek oka.

Leczenie kamicy żółciowej oparte jest głównie na farmakoterapii. Zastosowanie mają leki przeciwbólowe, rozkurczowe i preparaty kwasu ursodezoksycholowego. U pacjentów z występowaniem bardzo silnego bólu kolkowego i związanych z tym wielu powikłań najczęściej wykonuje się cholecystektomię, czyli zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego.

Poza leczeniem farmakologicznym, w przebiegu kamicy żółciowej bardzo ważna jest zmiana dotychczasowego stylu życia, w tym szczególnie sposobu żywienia i wzrostu aktywności fizycznej dostosowanej indywidualnie do każdego pacjenta.

Poniżej podano najważniejsze zalecenia żywieniowe w przebiegu kamicy żółciowej:

• Dieta w kamicy żółciowej powinna mieć przede wszystkim charakter łatwo strawny z ograniczeniem spożycia tłuszczów. Wskazane jest wyeliminowanie/jak największe ograniczenie produktów takich ja smalec, masło (w ograniczonej ilości), tłuste mleko (>3,2%) i tłusty nabiał (sery żółte, tłusty biały ser, śmietana kremówka), żółtko jaja, majonez, wyroby garmażeryjne (kiełbasy, parówki, kabanosy, pasztety, salceson, kaszanki itp.), tłuste gatunki mięs (baranina, kaczka, gęś, wieprzowina, wołowina, podroby), wszelkich mięs jedzonych wraz skórą, ryb: wędzonych, w śmietanie, oleju, occie (np. makrela, śledź w oleju, szproty, tuńczyk w puszcze). W zamian zaleca się chude mleko (1,5-2,0%), nabiał naturalny (maślanka, kefir, mleko zsiadłe, jogurt naturalny, chudy biały ser, serki wiejskie, jogurty naturalne typu skyr), ryby (gł. dorsz, pstrąg, morszczuk, tilapia, mintaj, sandacz), mięso z królika oraz mięso drobiowe, cielęcina i chude wędliny. Jaja należy spożywać w postaci samych białek (bez żółtek) , najlepiej gotowane w wodzie, w formie omleta czy jajecznicy na parze (z samych białek; w tym należy unikać smażenia białek na maśle, boczku czy słoninie). Należy także pamiętać także o tym, iż słodkie wyroby cukiernicze (torty, ciasta, pączki, drożdżówki, ptysie, eklery itp.) także zawierają znaczną ilość tłuszczów ogółem, tłuszczów trans i cholesterolu (m.in. jaja i masło dodawane jako składniki) mających negatywny wpływ na konsystencję żółci i tym samym pogłębiać zarówno rozwój jak i przebieg kamicy.

• Z tłuszczy zalecane są głównie (w nieprzesadnych ilościach) oleje roślinne: rzepakowy, lniany, słonecznikowy, sojowy, z pestek winogron, olej orzechów włoskich, oliwa z oliwek, margaryny miękkie (kubkowe), awokado. Z kolei masło powinno być spożywane w jak najmniejszych ilościach, a margaryny twarde (kostkowe) najlepiej całkowicie wykluczone z jadłospisu, ponieważ są one źródłem dużej ilości nienasyconych tłuszczów o konfiguracji trans mających bardzo negatywny wpływ na zdrowie.

• Jak już wspomniano wyżej ograniczeniu ulega także spożycie słodyczy, ponieważ ich nadmierna konsumpcja może sprzyjać rozwojowi insulinooporności, cukrzycy typu 2. czy innych zaburzeń metabolicznych stanowiących czynniki ryzyka rozwoju kamicy żółciowej bądź nasilających jej przebieg u osób z już zdiagnozowaną kamicą.

• Dieta pacjenta powinna być bogata w błonnik pokarmowy, ponieważ sprzyja on obkurczaniu się pęcherzyka żółciowego, dzięki czemu usprawnia wypływ żółci z tegoż organu i zmniejsza ryzyko tworzenia się złogów. Z racji iż dieta pacjenta powinna mieć charakter łatwo strawny, błonnik pokarmowy powinien być spożywany w formie pokarmów mających konsystencję zmiksowaną, przetartą, smoothie czy kremowej. Z dobrych źródeł błonnika zaleca się: świeże, przetarte/w formie koktajli/musów/drobno startych surówek warzywa i owoce (dozwolone i tolerowane), produkty zbożowe (kasze: jaglana, manna, krakowska, kuskus i bulgur, ewentualnie gryczana niepalona/jasna; ryż paraboliczny; makaron drobny bezjajeczny lub niskojajeczny i makaron ryżowy; płatki: owsiane błyskawiczne, jaglane, kukurydziane, ryżowe, zmielone otręby owsiane oraz pszenne), pieczywo pszenne/graham/kukurydziane/jaglane; niezbyt duże ilości zmielonego siemienia lnianego a także babka płesznik. Z owoców i warzyw, w tym również nasion roślin strączkowych należy wykluczyć te długo zalegające w żołądku, ciężko strawne czy wzdymające, jak kapusta, cebula, czosnek, por, brokuł i kalafior (można spożywać w niedużych ilościach jeśli są tolerowane), ziemniaki w formie smażonej (frytki, placki ziemniaczane), bób, fasola, groch, gruszki, śliwki, wiśnie czy czereśnie.

• Do przyrządzania posiłków zaleca się dodatek łagodnych przypraw i ziół, jak oregano, bazylia, tymianek, rozmaryn, lubczyk, koperek, natka pietruszki, liść laurowych, ziele angielski, kurkuma, wanilia, cynamon; w mniejszych sól oraz pieprz (najlepiej korzystać z ziołowego). Z kolei ostre dodatki do dań i przyprawy, jak ostra papryka/chilli, curry, większe ilości czarnego pieprzu, chrzan, ocet, musztarda, majonez czy ostry keczup nie powinny znajdować się w diecie osoby chorej na kamicę żółciową.

• W przebiegu kamicy żółciowej zaleca się picie wody mineralnej niegazowanej, herbat: zielonej, ziołowych, owocowych, słabej esencji herbaty czarnej, opcjonalnie słabego naparu kawy, soków owocowych i warzywnych- najlepiej rozcieńczonych wodą. Nie wskazane są woda mineralna gazowana, słodkie gazowane napoje, energetyki, zbyt mocne napary kawy i herbaty a także alkohol pod każdą postacią.

• Z zalecanych form przygotowywania posiłków wymienia się gotowanie w wodzie i na parze, pieczenie w piekarniku (w folii, pergaminie), przyrządzanie dań na patelni beztłuszczowej lub na minimalnej ilości tłuszczu (najlepiej w tym celu użyć pędzelka do wysmarowania patelni tłuszczem), spożywanie dań duszonych. Z kolei należy wystrzegać się przygotowywania posiłków w panierce, smażonych na głębokim tłuszczu, grillowanych w tradycyjny sposób (w zamian można wykorzystać grill elektryczny lub patelnię grillową). Z racji łatwo strawnego charakteru diety wskazanym jest aby posiłki przyrządzane były w postaci smoothie, koktajli, zup typu krem, budyni, galaretek (owocowych, warzywno-drobiowych), musów celem nie obciążania zmienionego chorobowo narządu.

• W związki ze znacznym ograniczeniem tłuszczów w diecie u pacjentów z kamicą żółciową występuję podwyższone ryzyko niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, czyli A, D, E oraz K. Dlatego warto monitorować poziom tych witamin w badaniach a w razie deficytów wprowadzić odpowiednią suplementację.

• Poza prawidłowym doborem produktów spożywczych, pacjenci powinni również pamiętać aby posiłki spożywać regularnie, częściej a w mniejszych porcjach (4-5/d), co zapewnia systematyczne opróżnianie pęcherzyka z żółci i zmniejsza tworzenie się kamieni żółciowych.

  
  

Dieta w przebiegu kamicy żółciowej wymaga wielu modyfikacji i znacznego ograniczenia lub czasowego wykluczenia produktów mających niekorzystny wpływ na jej przebieg z równoczesną dbałością o prawidłowe zbilansowanie jadłospisu celem uniknięcia deficytów pokarmowych. Z racji znacznego zmniejszenia ilości tłuszczów ogółem w diecie nie należy także zapominać o ryzyko występowania niedoborów witamin, które rozpuszczają się w tych makroskładnikach (A, D, E, K) regularnie sprawdzając ich poziomu w badaniach.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie kamicę żółciową i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się