Dieta przy nadczynności tarczycy
Nadczynność tarczycy z punktu widzenia fizjologicznego to zwiększone wydzielanie hormonów tarczycy, przekraczające aktualne zapotrzebowanie tkankowe. Zmniejszone stężenie TSH i wzrost poziomu hormonów tarczycowych: T4 i T3 w surowicy krwi wskazuje na pierwotną nadczynność tego gruczołu. W celu dokładniejszego rozpoznania przyczyny choroby należy sprawdzić obecność przeciwciał przeciw receptorom dla TSH (anty-TSHR) oraz występowanie przeciwciał skierowanych przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i przeciw tyreoglobulinie (anty-TG). Ważnym jest również sprawdzenie wyglądu tarczycy poprzez wykonanie badania USG czy scyntygrafii tego gruczołu.

Do głównych przyczyn nadczynności tarczycy zalicza się:
chorobę Gravesa-Basedowa (autoimmunologiczne schorzenie, w którym dochodzi do nadmiaru produkowanych przez tarczycę hormonów spowodowanych nadmierną stymulacją układu immunologicznego),
wole guzkowe toksyczne (w miąższu tarczycy obecne są guzki produkujące hormony tarczycy),
nowotwory tarczycy,
nadczynność idiopatyczną spowodowaną nadmiernym zażywaniem hormonów tarczycowych.
Do klinicznych objawów nadczynności gruczołu tarczowego zalicza się przede wszystkim: niepokój, drażliwość, płaczliwość, nadpobudliwość ruchowa, lęk, bezsenność, trudności w skupieniu uwagi. W skutek upośledzonej termogenezy i czynności gruczołów potowych obserwuje się upośledzoną tolerancję ciepła, potliwość, rumienienie się. Pacjent skarży się na osłabienie, męczliwość, przyśpieszenie akcji serca, duszności, biegunki, wzrost łaknienia czy też zmniejszenie masy ciała z powodu przyśpieszonego metabolizmu. Może również dochodzić do obniżenia libido i zaburzenia miesiączkowania. U chorych często obserwuje się drżenie rąk, poszerzenie szpar powiekowych, wytrzeszcz gałek ocznych (tzw. obritopatia tarczycowa=oftalmopatia), cienkie i łamliwe paznokcie oraz włosy.
Wśród podstawowych metod leczenia nadczynności tarczycy należy wymienić: podawanie tyreostatyków, subtotalną resekcję tarczycy, leczenie jodem radioaktywnym.
Osoby u których zdiagnozowano nadczynność tarczycy powinny dokładniej przyjrzeć się swojemu sposobie żywienia, ponieważ dieta przy nadczynności tarczycy na nadrzędny wpływ na występowanie objawów choroby oraz poziom ich nasilenia.

Jak zatem powinna wyglądać dieta chorujących na nadczynność tarczycy? Podstawowe zalecenia żywieniowe obejmują przede wszystkim:
Spożywanie posiłków o regularnych porach, w ilości 4-5 na dzień i unikania pojadania między nimi. Ostatni posiłek należy spożyć 3-4 godz. przed snem. Dobowe zapotrzebowanie kaloryczne powinno być ustalone indywidualnie dla danego pacjenta a jadłospis powinien uwzględniać jego indywidualne preferencje.
W codziennej diecie ważne jest zwiększenie podaży białka, tak aby stanowiło 15-25 % dobowego zapotrzebowania energetycznego (o ile nie ma ku temu klinicznych przeciwwskazań, np. choroby nerek czy wątroby). Związane jest to z przyśpieszonym metabolizmem w organizmie i nasilonymi procesami katabolicznymi. Dodatkowa ilość białka ma na celu ochronę przed wykorzystaniem tego makroskładnika na potrzeby energetyczne ustroju i zapobiec tym samym przed utratą masy mięśniowej. Białko to powinno być przede wszystkim pełnowartościowe z powodu lepszej przyswajalności w organizmie. Do dobrych źródeł tego białka zalicza się: mięso (chudy drób, indyk, cielęcina, jagnięcina, królik), ryby chude (pstrąg, dorsz, szczupak, sandacz) i tłuste (makrela, tuńczyk, łosoś, śledź, halibut) polecane min. 2 razy w tygodniu, po 150 g dla 1 porcji, jaja czy fermentowane napoje mleczne, jak: kefir, maślanka, jogurt naturalny, zsiadłe mleko, a także sery podpuszczkowe półtłuste (żółte). Wymienione produkty są dobrym źródłem witaminy D, której niedobory często występują u osób z nadczynnością tarczycy. Witamina ta działa stymulująco na wchłanianie wapnia w organizmie, który jest pierwiastkiem niezbędnym do budowy kości. Nadczynność tarczycy może prowadzić do utraty masy kostnej i zwiększyć ryzyko złamań kości (gł. udowej). Białko obecne jest również w produktach roślinnych, którego źródłem są: fasola, groch, soczewica, ciecierzyca, soja.
Udział tłuszczów w dziennej diecie powinien wynosić 25-30 %. Spośród tłuszczów nadrzędną rolę odgrywa spożywanie produktów będących dobrym źródłem kwasów tłuszczowych z grupy omega-3. Występują one głównie w: oleju z wątroby rekina, tłustych rybach morskich (tuńczyk, łosoś, makrela, śledź, węgorz), oleju lnianym i siemieniu lnianym, orzechach włoskich, oleju rzepakowym, oleju sojowym, nasionach chia, algach. Związki te działają przeciwzapalnie i wykazują właściwości antyoksydacyjne, co ma istotne znaczenie z racji, iż w nadczynności tarczycy zwiększa się stężenie reaktywnych form tlenu w organizmie. Poza tymi produktami, innym zalecanym rodzajem tłuszczów może być oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, olej z ogórecznika i wiesiołka, awokado. Z kolei należy unikać spożycia tłuszczów nasyconych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, ponieważ wykazują działanie prozapalne, sprzyjają nadmiernemu gromadzeniu tkanki tłuszczowej. Należy wystrzegać się spożycia masła w nadmiernych ilościach, smalcu, słoniny, słonych przekąsek (chipsy, paluszki, krakersy), twardych margaryn kostkowych, gotowych dań obiadowych, pieczywa cukierniczego (ciasta, wafle, ciasteczka ze słodkimi masami, torty, pączki), gotowych dań obiadowych, fast-foodów.
Węglowodany powinny stanowić ponad 50% dziennego zapotrzebowania na energię. Zaleca się produkty o niskim indeksie glikemicznym, dużej zawartości soli mineralnych, witamin, a także błonnika pokarmowego. Z racji, iż u osób z nadczynnością tarczycy może dochodzić do nietolerancji glutenu (szczególnie jeśli współwystępują choroby o podłożu autoimmunologicznym). Stąd też spożycie produktów otrzymywanych z pszenicy, żyta, jęczmienia czy owsa często jest przez nich eliminowane bądź ograniczane. Warto w tym miejscu dodać aby bezpodstawnie nie eliminować glutenu z diety, ponieważ jego wykluczenie z jadłospisu jest w pełni uzasadnione wówczas, gdy u pacjenta zdiagnozowano jakąkolwiek chorobę glutenozależną, jak celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, alergia na pszenicę czy choroba Duhringa. Na co dzień należy szczególnie wybierać produkty bogate w węglowodany złożone, spożywane pod postacią produktów otrzymywanych z pełnego ziarna: pieczywo gryczane, kukurydziane, makarony pełnoziarniste, ryż brązowy i dziki, kasze (gryczana, jaglana), płatki gryczane, jaglane, owsiane bezglutenowe. Należy unikać spożycia łatwoprzyswajalnych węglowodanów występujących w produktach otrzymywanych z mąki pszennej (pieczywo, makarony, ciasta) oraz słodyczy, dżemów, marmolad czy produktów bogatych w syrop glukozowo-fruktozowy. W codziennej diecie spożycie błonnika pokarmowego powinno wynosić 25-30 g/d (nadmierne ilości błonnika w diecie ograniczają przyswajalność wapnia w organizmie, co predysponować może do zaburzeń gospodarki wapniowej i zwiększać ryzyko występowania osteoporozy). Do dobrych źródeł błonnika zaliczyć można: pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa (marchew, pietruszka, pomidor, papryka, sałata, ogórek, cukinia, seler, dynia), rośliny strączkowe (fasola, groch, ciecierzyca, soczewica, soja), owoce (poziomki, jagody, maliny, porzeczki, truskawki, agrest, jabłka, mandarynki, grejfruty, pomarańcze, kiwi), orzechy, pestki dyni, orzechy: laskowe i włoskie, migdały
Na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy w nadczynności tego gruczołu mają wpływ witaminy antyoksydacyjne: A, C, E, β-karoten, ponieważ wykazują pozytywny efekt w zwalczaniu wolnych rodników tlenowych powstających w wyniku nasilonych reakcji katabolicznych w tej chorobie. Istotnym jest również odpowiedni poziom spożycia w ciągu dnia witaminy D (w włączenie jej suplementacji w przypadku dużych deficytów czy też w okresie jesienno-zimowym), ponieważ wpływa ona pozytywnie na wchłanianie wapnia w organizmie, przeciwdziałając tym samym ryzyku złamań osteoporotycznych. Źródła poszczególnych witamin podano w tabeli poniżej.
Witamina | Źródło występowania |
A= 1 µg równoważnika retinolu β-karoten= 6 µg równoważnika retinolu | Witamina A: wątroba, żółtko jaja, masło, fortyfikowane margaryny do smarowania, sery podpuszczkowe dojrzewające; β-karoten: marchew, papryka, dynia, bataty, pomidory, natka pietruszki, jarmuż, szpinak, brokuły, brzoskwinie, morele, brzoskwinie, mango, melon |
C | natka pietruszki, papryka czerwona, warzywa kapustne, kiszonki, brukselka, brokuł, zielony groszek, jarmuż, chrzan, czarna porzeczka, owoce dzikiej róży, kiwi, truskawki, maliny, owoce cytrusowe |
E | oleje roślinne: słonecznikowy, rzepakowy, krokoszowy, lniany, z orzechów włoskich, z czarnuszki, z wiesiołka, z ogórecznika, z pestek winogron, oliwa z oliwek, pestki dyni, nasiona słonecznika, orzechy laskowe, migdały, siemię lniane |
D | tłuste ryby morskie (łosoś, śledź, makrela, tuńczyk, halibut), oleje rybie oraz tran, jaja, masło, mleko i nabiał, fortyfikowane margaryny do smarowania |
Szczególnie w przypadku nadczynności tarczycy o podłożu autoimmunologicznym ważne jest zwiększenie udziału w diecie pokarmów mających silny potencjał przeciwzapalny i antyoksydacyjny. Szczególnie rekomendowane są owoce jagodowe (truskawki, jeżyny, jagody, maliny, borówki), aronia, ciemne winogrona, świeże warzywa, orzechy, migdały, nasiona i pestki, oliwa i oleje roślinne, świeże i suszone zioła, kurkuma, imbir, kakao/czekolada gorzka, zielona herbata.
W codziennym jadłospisie należy zwiększyć także podaż pokarmów zasobnych w wapń. Do jego dobrych źródeł zaliczyć możemy konserwy rybne spożywane wraz z ośćmi, mleko i fermentowane produkty mleczne: kefir, maślanka, jogurt naturalny, zsiadłe mleko, a także serek wiejski, twaróg, sery podpuszczkowe (żółte) półtłuste, biała fasola, jarmuż, szpinak, chrzan, natka pietruszki, owoce suszone (figi, morele), mak, migdały, orzechy laskowe, pistacje. Zalecana referencyjna wartość spożycia wapnia w diecie powinna wynosić minimum 1000 mg/d.
Codzienna dieta powinna dostarczać płynów w postaci naturalnych wód mineralnych niegazowanych (jako dodatek można stosować sok z cytryny, limonki, pomarańczy, świeże listki mięty), herbat owocowych (bez cukru), herbaty zielonej, herbaty czarnej, słabego naparu kawy.
Istotne jest także, aby sprzygotowywane potrawy były lekkostrawne. Należy unikać produktów i potraw wzdymających, nasilających objawy dyspeptyczne (zgaga, nudności, wzdęcia, przelewania w brzuchu, puste odbijanie) (kapusta, groch, bób). Objawy te często pojawiają się również po zjedzeniu produktów tłustych, smażonych na głębokim oleju, grillowanych w sposób tradycyjny. W związku z tym zaleca się przyrządzanie potraw poprzez gotowanie w wodzie/na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w rękawie, pergaminie.
Należy pamiętać o regularnym uprawianiu aktywności fizycznej (4x po 45-60 min.): spacer, biegi, pływanie, marszobiegi, zajęcia fitness. Aktywność ta powinna być dostosowana do indywidualnych możliwości osoby.
Jeśli zdiagnozowano u Ciebie lub bliskiej Ci osoby nadczynność tarczycy i chciałbyś aby Twój jadłospis był w pełni zbilansowany, bogaty w składniki przeciwzapalne mające pozytywny wpływ na zmniejszenie objawów towarzyszących tej chorobie i ogólną poprawę jakości życia, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.




Komentarze