Dieta w pierwotnej niedoczynności przytarczyc

Pierwotna niedoczynność przytarczyc związana jest z niedostatecznym bądź całkowitym brakiem wytwarzania parathormonu (PTH) produkowanego przez te gruczoły. Najczęstszą przyczyną spadku poziomu PTH jest niezamierzone uszkodzenie lub usunięcie przytarczyc podczas wykonywania zabiegu usunięcia tarczycy (strumektomii) bądź innych operacji przeprowadzanych w obrębie szyi. Do innych przyczyn rozwoju tej choroby zalicza się uszkodzenie/zniszczenie przytarczyc w wyniku naświetlania promieniowaniem jonizującym, dysfunkcja przytarczyc spowodowana przewlekłym, silnym stanem zapalny, odkładanie pokładów żelaza (hemochromatoza) lub miedzi (choroba Wilsona), procesy autoimmunologiczne i amylaidozy. Do genetycznych uwarunkowań występowania pierwotnej niedoczynności przytarczyc zalicza się dziedziczoną w sposób autosomalny recesywny lub sprzężoną z płcią wrodzoną niedoczynność przytarczyc a także wrodzony brak przytarczyc (tzw. zespół DiGeorge’a).

W przebiegu pierwotnej niedoczynności przytarczyc w wyniku spadku aktywności PTH dochodzi do zmniejszenia syntezy witaminy D [1,25(OH)₂D₃], obniżenia wchłaniania wapnia (hipokalcemii) i jego zwiększonej resorpcji z kości oraz przewodu pokarmowego a także wzrostu poziomu fosforu (hiperfosfatemii). Wspomniana hiperfosfatemia może przyczyniać się do kumulowania soli wapniowych w wielu tkankach i narządach organizmu, w tym ośrodkowym układzie nerwowym. Jednym z najczęściej pojawiąjących się objawów pierwotnej niedoczynności przytarczyc będącej efektem niskiego stężenia wapnia jest tężyczka/napad tężyczkowy charakteryzujący się drętwieniem i kurczami mięśni rąk, przedramion i ramion a także drżeniem mięśni twarzy. Tężyczka może także dawać objawy z innych układów, jak skurcze powiek, tętnic wieńcowych, oskrzeli. Do innych objawów/schorzeń wynikających z niskiego poziomu wapnia w ustroju zalicza się zaburzenia neurologiczne (parkinsonizm, pląsawica, psychozy, depresja) a także zmiany skórne, łamliwość paznokci i włosów, ubytki w szkliwie, osteopenia/osteoporoza czy zaćma.

Dieta w pierwotnej niedoczynności przytarczyc powinna przede wszystkim opierać się na jak największym ograniczeniu produktów będących źródłem fosforu a zwiększeniu spożycia pokarmów bogatych w wapń, magnez i witaminę D. Warto w tym miejscu podkreślić, że nie ma możliwości całkowitego wykluczenia z diety fosforu, ponieważ produkty z większą jego ilością są jednocześnie dobrym źródłem wapnia, którego to ilość należy zwiększyć.

Jakie są zatem zalecenia żywieniowe dla osób chorujące na przewlekłą niedoczynność przytarczyc:

• Spośród produktów bogatych w wapń i zalecanych do spożycia wymienia się mleko (1,5-2%), nabiał (jogurt naturalny, kefir, maślanka, twaróg, serek wiejski, jogurt typu skyr czy bieluch), jajka (starać się spożywać w większości jaka bez żółtek w związku z dużą zawartością w nich fosforu), chude mięso drobiowe (kurczak, indyk, gołąbek, królik, perliczka), ryby (dorsz, morszczuk, mintaj, pstrąg, łosoś, tuńczyk świeży, halibut), a także nasiona roślin strączkowych, jarmuż, szpinak, natka pietruszki, migdały, mak, suszone owoce (figi, morele). Wyszczególnione produkty (głównie odzwierzęce) są również dobrym źródłem pełnowartościowego białka ważnego dla odpowiedniego funkcjonowania organizmu i utrzymania zdrowia.

• Do dobrych źródeł magnezu i wskazanych w diecie pacjenta zalicza się orzechy (laskowe, pistacje bez soli, włoskie), migdały, nasiona maku, pełnoziarniste produkty zbożowe (otręby pszenne, płatki owsiane, kasza, ryż brązowy, pieczywo razowe, mąki razowe), rośliny strączkowe, banany, owoce suszone (figi, daktyle, morele).

• Z produktów żywnościowych zasobnych w witaminę D wymienia się olej z wątroby rekina oraz tran, tłuste ryby morskie (świeża makrela, śledź, węgorz, świeży tuńczyk, łosoś), jaja, sery, nabiał, masło, margaryny wzbogacone w witaminę D, drożdże, grzyby.

• Z racji dużej zawartości fosforu w jadłospisu należy wykluczyć/maksymalnie ograniczyć spożycie kolorowych i gazowanych napojów typu cola, energetyków, słonych przekąsek (chipsy, krakersy, paluszki), wędlin i wyrobów garmażeryjnych (kiełbasy, parówki, kabanosy, pasztety itp. a także gotowe, kupne dania jak krokiety i pierogi z mięsem), produkty instant (zupki chińskie, sosy w proszku oraz gotowe kupne sosy w tubce), czerwonego mięsa (wołowina, wieprzowina) oraz podrobów, serów żółtych, topionych, pleśniowych i wędzonych, ryb w puszkach/konserw (makrela, tuńczyk, śledzie), żółtek jaj, pestek dyni i nasion słonecznika, orzechów brazylijskich, kakao, w tym czekolady i wyrobów czekoladowych (cukierki, batony, ciastka i in.), pełnoziarniste produkty zbożowe jedzone w nadmiarze, w umiarkowanych ilościach można spożywać (szczególnie pieczywo żytnie z nasionami czy pestkami dyni/słonecznika, gruboziarniste kasze, ciemny ryż).

• Z tłuszczów zaleca się spożycie produktów bogatych w jedno-i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe obecne są w: oliwie z oliwek, oliwkach, oleju rzepakowym, awokado (w tym oleju z awokado), migdałach i oleju z migdałów. Źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (szczególnie omega-3) są: tłuste ryby morskie (śledzie, łosoś, tuńczyk, makrela, halibut), olej lniany, olej z orzechów włoskich i olej rzepakowy, także nasiona siemienia lnianego, nasiona chia, orzechy włoskie, olej z wątroby rekina, algi. Z kolei tłuszcze nasycone powinny zostać maksymalnie ograniczone w spożyciu. Znajdują się one gł. w maśle, smalcu, wyrobach garmażeryjnych (kiełbasy, kabanosy, pasztety), słodkich wyrobach cukierniczych i słonych przekąskach.

• Do produktów węglowodanowych zalecanych w diecie pacjenta zalicza się pieczywo mieszane pszenno-żytnie, orkiszowe, graham a pieczywo żytnie razowe bez pestek dyni czy nasion słonecznika powinno być spożywane w mniejszych ilościach. Poza tym wskazane są również kasze: jaglana, jęczmienna perłowa i pęczak (gryczana w mniejszych ilościach), ryż jasny (ryż ciemny sporadycznie), makarony z pszenicy durum, płatki i otręby zbożowe.

• Rekomendowanym źródłem białka są wymienione już wcześniej: mleko (1,5-2%), nabiał (jogurt naturalny, kefir, maślanka, twaróg, serek wiejski, jogurt typu skyr czy bieluch), jajka (w większości bez żółtek w związku z dużą zawartością w nich fosforu), chude mięso drobiowe (kurczak, indyk, gołąbek, królik, perliczka), ryby (dorsz, morszczuk, mintaj, pstrąg, łosoś, tuńczyk świeży, halibut), nasiona roślin strączkowych.

• Do przyprawiania dań należy w większości wykorzystywać zioła świeże lub suszone (bazylia, oregano, tymianek, rozmaryn, estragon, lubczyk), kminek, anyż, goździki, kurkuma, imbir, cynamon, pieprz, mielona papryka, w ograniczonej ilości sól. Nie wskazane jest dodawanie do potraw przypraw typu maggi, wegeta, gotowych kostek bulionowych, kupnych sosów z torebek/tubek a także spożywanie tzw. „gorących kubków”, zupek chińskich (w związku z dużą ilością w nich fosforu).

• Należy wykluczyć z diety spożycie produktów wędzonych (ryby, sery- w tym oscypki), serów żółtych, pleśniowych oraz topionych, suszonych wędlin w związku z dużą zawartością w nich fosforu.

• Do picia zalecana jest przede wszystkim woda średnio- lub wysokozmineralizowana z dużą zawartością wapnia i magnezu-o ile nie ma przeciwwskazań zdrowotnych (należy pamiętać aby taką wodą nie popijać leków!!!). Z innych także herbata (czarna, zielona, owocowa, ziołowa), kawa, domowe soki i kompoty.

• Nie stosuj samodzielnie suplementów diety!!! Przy przyjmowaniu dużej ilości leków należy również ograniczyć picie wszelkich herbat ziołowych i innych naparów opartych na ziołach, wykluczyć jedzenie grejpfrutów, granatów czy picie soków z tych owoców! Przyjmowanie witamin i składników mineralnych musi być zgodna z zaleceniami lekarza/dietetyka.

Zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osoby pierwotną niedoczynność przytarczyc i nie wiesz w jaki sposób prawidłowo zbilansować swój jadłospis w związku z eliminacją wielu produktów bogatych w fosfor i będących jednocześnie dobrym źródłem składników potrzebnych do zmniejszenia postępu choroby i towarzyszących jej objawów, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się