Dieta w refluksie żółciowym

Refluks żółciowy nazywany również refluksem jelitowo-żołądkowym lub dwunastniczo-żołądkowym to czynnościowe zaburzenie przewodu pokarmowego związane z zarzucaniem treści pokarmowej, żółci oraz soków trzustkowych w przeciwnym niż zamierzone kierunku, tzn. z dwunastnicy do żołądka.

Żółć produkowana jest w wątrobie, a magazynowana w pęcherzyku żółciowym. W prawidłowych warunkach żółć z wątroby razem z sokiem trzustkowym wydzielane są przez brodawkę Vatera (brodawkę większą dwunastnicy) do początkowego odcinka jelita cienkiego zapewniając neutralno-zasadowe środowisko w tej części przewodu pokarmowego. Przy niezaburzonej perystaltyce jelit i prawidłowym działaniu odźwiernika zawartość żołądka przesuwa się do dalszych odcinków układu pokarmowego. Nadrzędnym zadaniem żółci jest przede wszystkim udział w trawieniu tłuszczów, gdzie związek ten przechodzi drogami żółciowymi do dwunastnicy po spożyciu posiłku bogatego w tłuszcz.  Główną przyczyną cofania się treści pokarmowej wraz z żółcią i innymi sokami pokarmowymi jest nieprawidłowe działanie odźwiernika będącego mięśniowym pierścieniem oddzielającym wejście dwunastnicy od żołądka. W efekcie zaburzonej relaksacji (domykania się) odźwiernika spora ilość żółci przedostaje się do żołądka, co prowadzi do powstawania refluksu, a to wpływa na podwyższeniem pH w żołądku i wykazuje negatywnie działanie na błonę śluzową tego narządu, ponieważ w prawidłowych warunkach w żołądku panuje silnie kwaśne środowisko. Wiąże się to także z utrudnionym diagnozowaniem tego schorzenia, co następuje najczęściej dopiero po przeprowadzeniu gastroskopii.

Z innych czynników przyczyniających się do występowania refluksu jelitowo-żołądkowego zalicza się również:

• zaburzoną perystaltykę przewodu pokarmowego związaną głównie z nieprawidłowym unerwieniem dwunastnicy i dróg żółciowych,

• nieprawidłową motorykę jelit wynikającą z częściowej resekcji żołądka (np. w wyniku operacji bariatrycznej),

• zbyt duża różnica ciśnień w drogach pokarmowych, gł. w dwunastnicy,

• wieloletnia choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy,

• usunięcie pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia).

  
  

Występowanie refluksu żołądkowego wiąże się z pojawieniem wielu nieprzyjemnych objawów ze strony przewodu pokarmowego, tj.:

• pieczenie i silne bóle w nadbrzuszu,

• ból żołądka pojawiający się często ok 0,5-2 godz. po spożyciu posiłku,

• wymioty (często o żółtawo-zielonkawej treści spowodowane zarzucaniem żółci),

• nudności i wzdęcia brzucha,

• uczucie pełności poposiłkowej,

• puste odbijanie,

• nieprzyjemny, gorzki posmak w ustach spowodowany cofaniem się żółci,

• brak apetytu,

• refluksowi jelitowo-żołądkowemu może także towarzyszyć refluks żołądkowo-przełykowy, który z kolei może przyczyniać się do rozwoju choroby refluksowej przełyku (tzw. GERD); stąd w przebiegu refluksu żołądkowego mogą pojawić się również takie objawy jak: pieczenie w gardle, silny kaszel, zgaga, odczucie nieprzyjemnego smaku w ustach czy nieprzyjemny zapach z ust.

  
  

Leczenie refluksu dwunastniczo-żołądkowego:

W leczeniu refluksu żółciowego najczęściej stosuje się leki prokinetyczne przyśpieszające pasaż jelitowy, preparaty kwasu ursodezoksycholowego, które mają na celu rozrzedzenie żółci, a także leki wiążące kwasy żółciowe w żołądku, by zmniejszyć ryzyko przedostawania się ich do przełyku. Czasami pacjentom przepisywane są leki z grupy IPP (inhibitory pompy protonowej), jednakże warto podkreślić, iż nie mają one znaczącego wpływu na zniwelowanie przyczyny powstawania refluksu żółciowego. Preparaty te mają jedynie znaczenie osłonowe na błony śluzowe przełyku pokarmowego, ale głównie w przypadku pojawienia się refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD) w zmniejszeniu objawów działania kwasów żółciowych, a rzadziej na cofającą się żółć (w związku z refluksem żółciowym). Rodzaj i dawkowanie leków zawsze ustala lekarz.

Poza leczeniem farmakologicznym bardzo duże znaczenie w profilaktyce wtórnej refluksu dwunastniczo-żołądkowego ma prawidłowy sposób żywienia w tym także włączenie do diety naparów z niektórych ziół.

Dietoterapia:

• Dieta w refluksie żółciowym powinna mieć przede wszystkim charakter łatwo strawny, z eliminacją potraw długo zalegających w żołądku, ciężkostrawnych, jak tłuste mięso i wyroby garmażeryjne (kiełbasy, parówki, wędliny z widocznym tłuszczem, salceson, pasztety), wędzone ryby, sery: żółte, wędzone, pleśniowe i topione, masło, smalec, boczek, wyroby cukiernicze (szczególnie torty, ciasta ze śmietaną, ptysie, eklerki, pączki, faworki), słodycze (głównie te ze sporą zawartością czekolady/kakao, np. zwykła czekolada i cukierki w polewie, wafle, ptasie mleczko, batony, ciasta i ciasteczka), dania przygotowywane na wywarach mięsnych i grzybowych, nasiona roślin strączkowych (gł. bób, fasola, groszek, ciecierzyca) oraz gorzej strawne warzywa, takie jak kapusta, kalafior, brokuł, szparagi, brukselka, karczochy, cebula czy czosnek.

• Dieta ta powinna mieć także charakter bogatobiałkowy (ok. 20% dobowego zapotrzebowania kalorycznego, o ile nie ma ku temu przeciwskazań medycznych, np. choroby nerek), stąd powinno pojawić się w niej się pełnowartościowe białko pochodzące przede wszystkim z: chude mleko (0,5-1,5/2%), nabiał (jogurt naturalny, kefir, maślanka, mleko zsiadłe), chude mięso i wędliny drobiowe (z kurczaka i indyka), a także mięso z królika i chuda cielęcina.

• Węglowodany powinny stanowić ok. 50-55% dziennego zapotrzebowania na kilokalorie. Ich źródłem powinny być przede wszystkim: pieczywo: pszenne, mieszane, graham, biały ryż, drobne kasze (jaglana, kus-kus, bulgur, manna, kukurydziana), drobne makarony (np. typu nitka lub inne makarony z mąki pszennej/orkiszowej), płatki owsiane błyskawiczne i inne płatki, np. jaglane, ryżowe; dozwolone owoce i warzywa.

• Ze wszystkich makroskładników najbardziej limitowane powinny być tłuszcze (do ok. 20-25%). Spośród dozwolonych należy wybierać głównie tłuszcze pochodzenia roślinnego, np. oliwa z oliwek, oleje (rzepakowy, słonecznikowy, lniany, z czarnuszki, z ostropestu, sezamowy, sojowy, z awokado, z orzechów), margaryny roślinne miękkie (kubkowe).

• Bardzo dobrym rozwiązaniem w przypadku zaburzeń związanych z wydzielaniem żółci i refluksem żółciowym jest wdrożenie do jadłospisu tłuszczów MCT. MCT to średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe do których wchłaniania nie jest potrzebna żółć ani lipaza trzustkowa, ponieważ MCT wchłaniają się bezpośrednio z przewodu pokarmowego żyłą wrotną do wątroby. Należy także pamiętać, aby nie spożywać ich w zbyt dużej ilości, ponieważ tłuszcze MCT spowalniają perystaltykę jelit, wydłużają czas przebywania pokarmu w przewodzie pokarmowym, co może niekorzystnie wpływać na przebieg refluksu żółciowego. Do tłuszczów MCT zalicza się: kwas kapronowy, kaprylowy, kaprynowy oraz czasami również laurynowy. Pewne ilości MCT występują w oleju kokosowym, jednakże w związku iż jest on również źródłem dużej ilości niekorzystnie działających tłuszczów nasyconych nie zaleca się stosowania oleju kokosowego w celach profilaktycznych (tłuszcze nasycone zaburzają gospodarkę lipidową, zwiększają ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz ryzyko pojawienia się schorzeń metabolicznych). Dlatego zaleca się przyjmowanie preparatów MCT zakupionych w aptece. Suplementy MCT składają się prawie wyłącznie z kwasu kaprylowego. Najczęściej występują one w formie oleju i taka forma jest najbardziej zalecana. MCT mogą występować również w postaci proszku, ale postać ta zawiera nieco mniej średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (gł. kaprylowego i kaprynowego), ponieważ nie rzadko dodawany jest również do nich błonnik pokarmowy.

• W chorobach pęcherzyka żółciowego należy całkowicie wykluczyć spożycie żółtka jaja, ponieważ powoduje ono silne skurcze pęcherzyka i tym samym nasila wydzielanie żółci do dróg wątrobowych. Ponadto przeciwwskazane są również produkty z dużą ilością cholesterolu, jak wspomniane powyżej żółtka jaja, masło, podroby, wyroby garmażeryjne, tłuste mleko czy tłuste sery żółte.

• Ważne jest również spożywanie odpowiedniej ilości płynów (1,5-2 l/d), gł. mineralnej wody niegazowanej, naparów ziołowych herbat, herbaty zielonej, słabego naparu herbaty czarnej. Należy wystrzegać się spicia wody gazowanej czy innych napojów gazowanych a także kakao i gorącej czekolady. Spożycie zwykłej kawy powinno być ściśle limitowane- sporadycznie można napić się słabego naparu kawy (dobrym rozwiązaniem jest dodanie chudego mleka do kawy, aby zmniejszyć ryzyko występowania dyspeptycznych objawów). Wykluczeniu powinien ulec również alkohol.

• Posiłki powinny być spożywane w regularnych odcinkach czasu, a ostatni posiłek nie jedzony nie później niż 3 godz. przed snem.

• Bardzo ważna jest również prawidłowa obróbka przygotowywanych posiłków. Zaleca się przyrządzanie posiłków na parze, gotowanie w wodzie, pieczenie bez obsmażania, ewentualnie duszenie. Należy unikać smażenia na głębokim tłuszczu czy panierowania produktów w mące oraz jajku. Ponadto na lepszą strawność posiłku wpływa ich dłuższe podgotowanie (makarony, kasze, ryż, warzywa), blendowanie, miksowanie, rozdrabnianie, tak by spożyte posiłki miały konsystencję kremową, budyniu, koktajlu, smoothie, puddingu (lekko papkowatą).

• Spożywane posiłki nie powinny być zbyt zimne ani zbyt gorące by nie podrażniać błony śluzowej żołądka. Podobnie należy wystrzegać się jedzenia dań pikantnych i stosowania ostrych przypraw, jak: chili, papryka ostra, pieprz cayenne, ostra musztarda, pikantne sosy.

• Kasze, ryż i makarony nie powinny być spożywanie al. dente, ale w postaci bardziej podgotowanej, by nie podrażniać śluzówki żołądka.

• Należy obserwować reakcje swojego organizmu, zapisywać potrawy i produkty po których pojawiają się dolegliwości i przedstawić je na konsultacji z dietetykiem.

• U osób z refluksem żółciowym w zmniejszeniu objawów (gł. redukcja produkcji żółci, przyśpieszenie perystaltyki przewodu pokarmowego, działanie ochronne na ściany żołądka i innych odcinków przewodu pokarmowego) ulgę może przynieść picie naparów/herbat z niektórych ziół (uwaga na interakcje z lekami!). Najczęstsze zastosowanie mają: nagietek lekarski, rumianek, prawoślaz lekarski czy podbiał pospolity. Osłonowe działanie na błony przewody pokarmowego wykazuje również stosowanie w diecie kisielu ze zmielonych świeżo nasion siemienia lnianego czy babki płesznik. Powstała lepka konsystencja żelu przeciwdziała niekorzystnemu wpływowi kwasów żółciowych oraz żółci na śluzówkę przewodu pokarmowego. Ponadto siemię lniane oraz babka płesznik są także źródłem błonnika pokarmowego, który usprawnia motorykę jelit, przyśpiesza pasaż treści jelitowej i zmniejsza ryzyko jej cofania się do żołądka.

  
  

Dieta w refluksie żółciowym wymaga wielu modyfikacji pod kątem doboru i sposobu przygotowania posiłków celem zminimalizowania występowania nieprzyjemnych objawów. Jednym z wielu zaleceń jest zmniejszenie ilości tłuszczów w diecie (szczególnie w okresie nasilonych dolegliwości), co też zwiększa ryzyko występowania niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Dlatego też należy monitorować ich poziom i w razie potrzeby wprowadzić stosowną suplementację po konsultacji z lekarzem.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie refluks żółciowy i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się