Dieta po wycięciu pęcherzyka żółciowego

Pęcherzyk żółciowy w warunkach fizjologicznych jest narządem magazynującym żółć, wcześniej wyprodukowaną przez komórki wątroby. Napełnia się on żółcią w okresie między posiłkami, a w czasie posiłku wydala ją do dwunastnicy, w której bierze udział w trawieniu tłuszczów. Po resekcji pęcherzyka żółciowego (zabieg nazywany cholecystektomią) organizm zostaje co prawda pozbawiony organu magazynującego żółć, jednakże wątroba dalej pełni swoją funkcję polegającą na produkcji żółci i wydzielaniu jej do przewodu pokarmowego. Zatem po usunięciu pęcherzyka żółciowego komórki wątroby dalej będą produkowały żółć biorącą udział w trawieniu tłuszczy zawartych w pokarmie. W momencie spożycia zbyt dużej ilości tłuszczu w posiłku, ilość wytworzonej przez wątrobę żółci może okazać się niewystarczająca do trawienia tych makroskładników, co może powodować występowanie nieprzyjemnych dolegliwości, jak bóle brzucha, wzdęcia, nudności, biegunki tłuszczowe.

Dlatego też po operacji potrzebny jest pewien okres czasu niezbędny na zaadaptowanie się organizmu do trawienia tłuszczów bez obecności pęcherzyka żółciowego (zazwyczaj jest to ok. 3-4 miesiące, a nawet i krócej). Czas ten należy poświęcić przede wszystkim na wyrobienie właściwych nawyków żywieniowych pozwalających na normalne funkcjonowanie, bez występowania dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego spowodowanych zaburzonym trawieniem tłuszczów. Po okresie adaptacyjnym ilość żółci jaką produkuje wątroba zazwyczaj wystarcza do prawidłowego trawienia spożywanych w diecie tłuszczów, o ile nie są one spożywane w przesadnych ilościach. Jeśli jednak w jadłospisie często będą występowały produkty bogatotłuszczowe lub ogólna ilość spożywanych tłuszczów będzie zbyt duża, wówczas wątroba nie będzie w stanie wyprodukować dostatecznej ilości żółci, potrzebnej do strawienia takiego pokarmu, a to będzie przyczyniało się do występowania nieprzyjemnych objawów wymienionych powyżej.

Należy pamiętać, że zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego stanowi jedynie likwidację skutków a nie usuwa przyczyny tworzenia się kamieni żółciowych (niewłaściwy skład żółci produkowanej przez hepatocyty). Kamienie żółciowe mogą powstawać nie tylko w pęcherzyku żółciowym (kamica żółciowa) ale również kumulować się w przewodach żółciowych (kamica przewodowa), stanowiąc tym samym nadal ryzyko wytrącania się kamieni żółciowych. Dlatego od samego początku ważne jest jak największe ograniczenie/wykluczenie czynników wpływających na powstawanie zaburzeń w składzie żółci, jak:  nadmierne spożycie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, w tym cholesterolu zwiększającemu ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych (tłuste mięso, wyroby garmażeryjne, smalec, boczek, w nadmiarze masło), zbyt duża ilość cukrów prostych w diecie (słodycze, wyroby piekarniczo-cukiernicze- ciasta, torty, drożdżówki, pączki, słodkie rogale itp., które w swoim składzie zawierają również tłuszcze), niedostateczna ilość błonnika w posiłkach (owoce i warzywa jedzone ze skórą, pieczywo razowe, kasze, makarony razowe, ryż, płatki i otręby zbożowe, orzechy), nieregularne spożywanie posiłków, jedzenie zbyt obfitych dań, stosowanie zbyt restrykcyjnych diet ze znacznie ograniczoną podażą tłuszczu.

Bezpośrednio po zabiegu, w okresie przystosowawczym dieta pacjenta powinna być przede wszystkim łatwo strawna, niskotłuszczowa (głównie znaczne ograniczenie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego) i niskobłonnikowa. W miarę upływu czasu należy dietę stopniowo rozszerzać, powracając do normalnego żywienia, ale z uwzględnieniem pewnych modyfikacji z racji ryzyka pojawienia się kamicy przewodowej w przypadku nie zmienienia zasad żywieniowych. Tolerancja tłuszczów w pierwszych miesiącach po zabiegu jest kwestią bardzo indywidualną, dlatego też ilość tłuszczu wprowadzana do diety powinna być stopniowa, z uważną obserwacją organizmu pod kątem pojawienia się ewentualnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, jak bóle brzucha, wzdęcia czy biegunki. W okresie tym należy przede wszystkim unikać/maksymalnie ograniczyć podaż tłuszczów pochodzenia zwierzęcego (smalec, tłusta śmietanka, w nadmiarze masło, tłuste gatunki mięs- wołowina, baranina, wieprzowina, kaczka, podroby, wyroby garmażeryjne- kiełbasy, parówki, pasztety, salceson, boczek, tłusta wędlina, żółtko jaja, sery żółte a także sery topione i pleśniowe, tłusty nabiał- np. serki mascarpone, ricotta, pełnotłusty biały ser). Tłuszcze odzwierzęce zawierają cholesterol będący główną przyczyną pojawienia się kamieni cholesterolowych nasilających objawy choroby a także mogących pojawiać się w przewodach żółciowych pomimo wyciętego pęcherzyka żółciowego. W zamian tłuszczów zwierzęcych w diecie należy uwzględnić tłuszcze pochodzenia roślinnego (również początkowo w niezbyt dużych ilościach) zawarte głównie w olejach roślinnych (oliwa z oliwek, oleje- rzepakowy, lniany, sojowy, słonecznikowy, z pestek dyni, z ostropestu, z ogórecznika, z czarnuszki, z awokado), pestkach, nasionach i orzechach (tego typu twarde produkty początkowo po zabiegu zaleca się je mielić, rozdrabniać, miksować), margaryny roślinne kubkowe (miękkie), awokado. Z produktów odzwierzęcych powinny pojawić się te zawierające niewielką ilość tłuszczów, jak chudy nabiał (mleko- 0,5-1,5%, jogurt naturalny, kefir, maślanka, chudy ser biały po odsączeniu śmietanki, serek ziarnisty, skyr naturalny, serki kanapkowe), chude mięso bez skóry (kurczak, indyk, królik, perliczka), chude wędliny (z kurczaka, z indyka), chude ryby (dorsz, morszczuk, tilapia, sandacz, lin, szczupak, mintaj). Ilość tłuszczów w diecie pacjenta powinna być ustalona indywidualnie, z uwzględnieniem tolerancji tych makroskładników oraz w razie potrzeby modyfikowana w przypadku pojawienia się dolegliwości po ich spożyciu. Nie należy także kumulować zbyt dużej ilości tłuszczu w jednym posiłku, co może wzmagać dolegliwości. Dieta po wycięciu pęcherzyka żółciowego powinna być rozszerzana powoli. Należy stopniowo i w niedużych ilościach wprowadzać kolejne pokarmy z listy produktów niewskazanych w początkowym okresie po zabiegu, cały czas bacznie obserwując własny organizm. Nowe produkty z listy przeciwwskazanych należy wprowadzać pojedynczo co 2-3 dni. W przypadku wystąpienia dolegliwości, dany produkt należy odstawić na jakiś czas, a w późniejszym czasie wprowadzić go ponownie do jadłospisu.

Zatem na co należy zwrócić szczególną uwagę w diecie po wycięciu pęcherzyka żółciowego?

• Dieta powinna być zarówno niskotłuszczowa jak i zawierać ograniczoną ilość cukrów prostych zawartych w zwykłym cukrze (białym, brązowym), miodzie, słodyczach (cukierki, czekolada, batony, ciastka, wafle przekładane słodkimi masami itp.), słodkich wyrobach piekarniczych (torty, ciasta, drożdżówki, pączki, ptysie, słodkie rogale itp.), owocowych przetworach z dużą zawartością cukru (marmolady, dżemy wysokosłodzone, konfitury), słodzone wody smakowe, kupne soki owocowe, napoje gazowane i in.,

• Należy unikać potraw wzdymających (kapusta, bób, fasola, groch i inne nasiona roślin strączkowych a także świeża cebula i czosnek, por spożyty na surowo, śliwki, gruszki, czereśnie, wiśnie),

• Wystrzegać się ostrych przypraw czy dodatków do dań (czarny pieprz w nadmiarze, pieprz cayenne, papryka chilli, ostra musztarda, ostry keczup, chrzan, ocet). W zamian zależy używać łagodnych przypraw i ziół (bazylia, oregano, rozmaryn, tymianek, zioła prowansalskie, majeranek, koperek, natka pietruszki, ziele angielskie, liść laurowy, kurkuma, wanilia, cynamon, sól, pieprz ziołowy, pieprz czarny w znikomych ilościach, papryka słodka zależnie od tolerancji),

• Owoce oraz warzywa początkowo należy obierać ze skórki, spożywać gotowane, pieczone, zmiksowane, zblendowane, w formie soków świeżo wyciskanych, musów, koktajli, zup typu krem, surówek z drobno startych produktów itp. (jeśli owoce czy warzywa są blendowane nie ma konieczności obierania ich ze skórki). Produkty tego typu są źródłem błonnika pokarmowego, którego ilość w diecie krótko po zabiegu należy ograniczyć, ale wraz z okresem adaptacji organizmu należy zwiększyć podaż błonnika w codziennym jadłospisie. Poza owocami i warzywami do jego dobrych źródeł zalicza się również pełnoziarniste produkty zbożowe (początkowo pieczywo mieszane pszenno-żytnie bez nasion, pestek czy otrąb a następnie pieczywo razowe ciemne,  początkowo drobnoziarniste kasze jak kus-kus, manna, jaglana czy bulgur a w późniejszym okresie kasze gruboziarniste jak gryczana, jęczmienna perłowa czy pęczak, początkowo jasny ryż a później ryż ciemny, początkowo makaron jasny, drobny i bezjajeczny/niskojajeczny a później makarony ciemniejsze i razowe, ale także niskojajeczne, a z innych także płatki i otręby zbożowe, np. owsiane, jaglane, pszenne),

• W początkowym okresie po zabiegu należy stosować następujące metody przygotowywania posiłków: gotowanie w wodzie w sposób tradycyjny, gotowanie na parze, pieczenie w piekarniku- na blaszce, w rękawie foliowy, w naczyniu żaroodpornym (ewentualnie z dodatkiem odrobiny tłuszczu roślinnego, jak oliwa z oliwek czy olej rzepakowy) a następnie duszenie na patelni (bez uprzedniego obsmażania i z dodatkiem odrobiny tłuszczu roślinnego), zgrillowanie na patelni lub grillu elektrycznym z czasem dochodząc do potraw lekko smażonych. Bezpośrednio po zabiegu nie wskazane jest panierowanie mięsa, ryb czy warzyw w bułce i jajku, smażenie czy grillowanie w sposób tradycyjny,

• Zaleca się spożywanie 4-5 niedużych objętościowo posiłków, jedzonych o w miarę regularnych porach i niepojadanie między posiłkami. Ostatni posiłek powinien być zjedzony ok. 3-4 godz. przed snem, ponieważ w porze wieczornym zmniejsza się znacząco perystaltyka przewodu pokarmowego i nasila ryzyko niestrawienia i zalegania treści zjedzonego pokarmu. Należy wystrzegać się spożywania obfitych posiłków czy też pokarmów jedzonych w krótkich odstępach czasu,

• Z racji, iż ograniczenie ogólnej puli tłuszczu w diecie wiąże się z większym ryzykiem niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A i β-karoten, D, E, K) należy zwiększyć w codziennej diecie (stopniowo i w miarę tolerancji organizmu spożycie produktów zawierających ich większą ilość) lub w razie potrzeby wdrożyć dodatkowo suplementację,

• Głównym źródłem płynów powinna być woda mineralna niegazowana, słaba herbata czarna, herbata zielona, napary herbat ziołowych (lipa, pokrzywa, rumianek, melisa), domowe niesłodzone kompoty, rozcieńczone soki owocowo-warzywne ze świeżo wyciskanych produktów, chude mleko (0,5-1,5%), napoje roślinne niesłodzone (owsiany, kokosowy, migdałowy, ryżowy), kawa zbożowa na chudym mleku, w późniejszym czasie słaby napar kawy,

• Po resekcji pęcherzyka żółciowego wątroba dalej będzie produkowała żółć, stąd należy zadbać o prawidłowy stan tego narządu. Pracę wątroby usprawniają między innymi kurkuma, cynamon, imbir, mniszek lekarski, karczoch, ostropest plamisty zmielony, zielona herbata, olej z ostropestu, warzywa zasobne w potas (pomidor, burak, ziemniaki z wody, bataty, dynia, kalarepka, brukselka, świeże soki warzywne), owoce jagodowe (borówki, maliny, jagody, truskawki- początkowo po zabiegu owoce te należy blendować/miksować/przecierać), oleje roślinne (olej z ostropestu, olej lniany, olej z orzechów, oliwa z oliwek), olej z wątroby rekina, tran. Można również wspomóc się suplementacją kwasów tłuszczowych omega-3, kompleksem witamin z grupy B (gł. B1, B2, B3, B4, B6, B9, B12)- i najlepiej z dodatkiem lecytyny, magnezem, witaminą C oraz przyjmować witaminę D w formie leku (szczególnie w okresie jesienno-zimowym, w dawce ustalonej przez lekarza),

• Osoby z nadwagą lub chorobą otyłościową powinny dążyć do zredukowania nadmiaru masy ciała, ponieważ sprzyja to powstawaniu kamicy żółciowej.

Jesteś po zabiegu wycięcia pęcherzyka żółciowego i nie wiesz jakie posiłki możesz spożywać krótko po zabiegu a jakie w okresie późniejszym, obawiasz się występowania objawów i chciałbyś mieć indywidualnie przygotowany jadłospis na ten czas, skontaktuj się w celu umówienia konsultacji i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się