Dieta w toczniu rumieniowatym układowym

Toczeń rumieniowaty układowy (TRU) to zapalna, autoimmunizacyjna choroba tkanki łącznej (kolagenoza) charakteryzująca się obecnością kilku autoprzeciwciał w surowicy skierowanych przeciwko tkankom/narządom własnego organizmu (autoimmunizacja). Jest to choroba układowa, ponieważ dochodzi tutaj do zajęcia wielu tkanek i organów w ustroju człowieka, takich jak skóra, nerki, stawy, ale schorzenie to może dotyczyć również wielu innych narządów.

Jest to schorzenie nieuleczalne, a jego przyczyna nie jest dokładnie poznana. Autoimmunizacja i proces zapalny w TRU są związane ze zmianami w profilu lipidowym. Choroba ta promuje aterogenny profil lipidowy. Do rozwoju choroby dochodzi u osób genetycznie predysponowanych, przy czym nasilenie się objawów i uruchomienie całego procesu chorobowego następuje w wyniku zadziałania odpowiedniego bodźca. Do czynników tych zalicza się przede wszystkim:

• ekspozycja na promieniowanie słoneczne- promieniowanie słoneczne wpływa na uszkodzenie naskórka, których fragmenty są następnie usuwane przez makrofagi. Jednakże taki proces następuje w przypadku osób zdrowych. U osób z toczniem rumieniowatym układowym usuwanie pozostałości naskórka jest zaburzone, a obumarłe komórki stają się głównym celem dla autoprzeciwciał, co z kolei wpływa na zainicjowanie stanu zapalnego i powstawanie zmian na skórze;

• zakażenia- spowodowane głównie przez retrowirusy, wirus Epsteina-Barra;

• czynniki hormonalne- częściej chorują kobiety, co związane jest z działaniem estrogenów i prolaktyny;

• leki- przyjmowanie niektórych leków może skutkować powstaniem tzw. tocznia polekowego. Do leków tych zalicza się między innymi: prokainamid, chlorpromazyna, metyldopa, hydralazyna, izoniazyd, antagoniści TNF-alfa, interferon. Choroba ta ma łagodny przebieg, nie zajmuje narządów wewnętrznych, a odstawienie leków wpływa na ustępowanie objawów choroby;

• pozostałe czynniki: palenie tytoniu, dieta bogata w tłuszcze nasycone, aminy aromatyczne mogą stymulować rozwój choroby.

  
  

Do objawów towarzyszących TRU zalicza się przede wszystkim: ogólne rozbicie i osłabienie organizmu chorego, stany podgorączkowe, brak apetytu, chudnięcie. Są to niespecyficzne objawy, co ma wpływ na dłuższą diagnozę tej choroby. Jednakże jedną z charakterystycznych cech jest występowanie tzw. efektu motyla (pojawienie się zaczerwienienia w kształcie motyla na twarzy). Umiejscawia się on na policzkach, grzbiecie nosa, czasem również na szyi, dekolcie i czole. W zależności jakie tkanki zostały zmienione w wyniku pojawienia się choroby, tak objawy mogą dotyczyć:

• stawów: toczeń zajmuje głównie stawy nadgarstkowe, stawy palców rąk, stóp i kolan. Dochodzi do obrzęknięcia stawów, deformacji, intensywnego bólu stawów;

• mięśni: „wędrujący” ból mięśni jest cechę charakterystyczną w tej chorobie. Może również dochodzić do zaniku tkanki mięśniowej co w konsekwencji wpływa na ich gorszą sprawność i ograniczoną ruchomość;

• skóry i błon śluzowych: cechą typową jest pojawienie się opisanego powyżej „efektu motyla” na twarzy. Rumień w kształcie motyla ukazuje się przede wszystkim po ekspozycji na działanie promieniowania słonecznego, a gdy aktywność choroby zmniejsza się rumień stopniowo zanika. W zaawansowanej postaci choroby mogą pojawiać się nadżerki błony śluzowej jamy ustnej i nosowej;

• nerek: u około 30% pacjentów może dochodzić do zapalenia nerek, co wpływa na pojawienie się niewydolności tego narządu;

• serca: toczeń ma wpływ na zwiększone ryzyko występowania miażdżycy, zaburzeń lipidowych, co z kolei może skutkować zwiększeniem ryzyka choroby niedokrwiennej serca i zawału serca;

• układu nerwowego: choroba może wpływać na pojawienie się zróżnicowanych objawów neurologicznych i psychiatrycznych (zaburzenia pamięci, apatia, rozkojarzenie, przygnębienie, stany lękowe, drgawki, psychozy).

  
  

Do rozpoznania choroby oraz jej aktywności wykonuje się przede wszystkim badania na obecność:

-przeciwciał przeciwjądrowych ANA: na początku wykonuje się test na obecność przeciwciał ANA1- przy dodatnim wyniku potwierdzającym obecność tych przeciwciał w dalszej kolejności wykonuje się badanie na wykrycie przeciwciał ANA2 i ANA3 określających ich typ. Ujemny wynik przeciwciał ANA (powtórzony w trakcie badania) wskazuje na brak występowania choroby;

-przeciwciał antyfosfolipidowych: przeciwciała takie jak antykardiolipinowe, przeciwko ß2 glikoproteinie-1 i antykoagulant toczniowy występują u około 40% chorych na tocznia i związane są z większym ryzykiem zakrzepowo-zatorowych. Ich oznaczenie jest bardzo istotne w przypadku chorych na tocznia kobiet planujących ciąże. Obecność przeciwciał antyfosfolipidowych świadczy o ryzyku pojawienia się zatorów, zakrzepów czy powikłań położniczo-ginekologicznych.

Poza oznaczeniem poziomu przeciwciał wykonuje się również takie badania jak:

-morfologia krwi,

-odczyn kiłowy,

-wskaźnik stanu zapalnego (OB, CRP),

-wskaźnik krzepnięcia,

-parametry stanu nerek: kreatynina, mocznik, kwas moczowy, GFR,

-parametry stanu wątroby: ALAT, ASPAT, GTTP.

Jak zatem powinna wyglądać dieta w toczniu rumieniowatym układowym:

• należy ograniczyć ekspozycję ciała na słońce, szczególnie w godzinach 11-15, stosować kremy z filtrem uv, okulary przeciwsłoneczne, chusty do okrycia, lekkie odzienie wierzchnie chroniące przed promieniowaniem uv;

• unikaj wysokotłuszczowych produktów, co ma istotny wpływ na zmniejszenie ryzyka rozwoju miażdżycy i innych chorób sercowo-naczyniowych;

• z racji unikania ekspozycji na słońce, zmniejsza się również skórna synteza witaminy D i w związku z tym zmniejsza się także wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym. Z tego powodu pacjent powinien zwrócić szczególną uwagę na przeciwdziałanie ryzyku rozwoju osteoporozy;

• kobiety planujące posiadanie potomstwa powinny po konsultacji z lekarzem prowadzącym odpowiednio wcześnie odstawić niektóre leki mogące uszkodzić płód oraz wykonać badania określające bezpieczeństwo ciąży (takie jak ocena funkcji nerek i obecność przeciwciał antyfosfolipidowych). Zajście w ciążę powinno przypaść w okresie remisji choroby (najlepiej trwającym przynajmniej pół roku). Poza sytuacją starania się o dziecko zaleca się stosowanie antykoncepcji.

Ogólne zalecenia żywieniowe:

• spożywaj 4-5 posiłków dziennie, o stałych porach, co 3-4 godziny. Śniadanie zjedz w ciągu godziny od wstania, a kolację na około 3 godziny przed snem;

• pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Zaleca się spożycie minimum 2,5-3 litry płynów na dobę. Codzienna dieta powinna dostarczać płynów w postaci naturalnych wód mineralnych niegazowanych (jako dodatek można stosować sok z cytryny, limonki, pomarańczy, świeże listki mięty), herbat owocowych (bez cukru), herbaty zielonej, herbaty czarnej, herbat ziołowych, słabego naparu kawy;

• dieta pod względem kaloryczności powinna być dopasowana indywidualnie do pacjenta. Zbyt duża podaż energii może pogłębiać objawy choroby. Nadmierna masa ciała u osób z TRU przyjmujących kortykosteroidy zwiększa prawdopodobieństwo zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych;

• u osób z toczniem rumieniowatym układowym działanie układu odpornościowego jest znacznie zaburzone. Prawidłowa, dobrana indywidualnie do chorego dobowa ilość białka będzie miała prewencyjny wpływ na funkcjonowanie układu immunologicznego chorego. Poza tym, w chorobie tej występuje większe ryzyko rozwoju osteoporozy, a prawidłowa podaż białka, wapnia i witaminy D będzie miała działanie prewencyjne. Ważne jest, aby spożywane białko było pełnowartościowe i było w minimum 50% pochodzenia zwierzęcego. Dlatego chory powinien uwzględnić w swoim codziennym jadłospisie spożycie takich posiłków jak: mięso (chudy drób, indyk, cielęcina, jagnięcina, królik), ryby chude (pstrąg, dorsz, szczupak, sandacz) i tłuste (makrela, tuńczyk, łosoś, śledź, halibut) polecane min. 2 razy w tygodniu, po 150 g dla 1 porcji, poza tym jaja, mleko i przetwory mleczne (kefir, maślanka, jogurt naturalny, zsiadłe mleko, twaróg, sery podpuszczkowe chude), nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, fasola, groch, soja, soczewica). Większość wymienionych produktów (głównie odzwierzęcych) jest również zasobna w wapń i witaminę D;

• wapń zawarty w produktach mlecznych jest lepiej przyswajalny z racji występującej w nich witaminy D i laktozy (nie dotyczy produktów bez laktozy). Z kolei produkty roślinne zawierające wapń cechuje mniejsza biodostępność z racji występującego błonnika pokarmowego, kwasu szczawiowego, fitynianów czy innych soli mineralnych. Jednakże produkty takie jak: soja, natka pietruszki, fasola, jarmuż, figi, morele suszone, migdały, orzechy laskowe, pistacje czy mak zawierają spore ilości tego pierwiastka (>100 mg/100 g produktu). Do produktów bogatych w witaminę D zalicza się: tłuste ryby morskie (węgorz, tuńczyk, łosoś, makrela, śledź), oleje rybie, jaja, margaryny wzbogacone w witaminę D;

• należy ograniczyć spożycie produktów obfitujących w fosfor, ponieważ pierwiastek ten wpływa na zwiększenie utraty masy kostnej. Zalecana dzienna norma fosforu w diecie kobiet i mężczyzn od 19 r.ż. wynosi 700 mg/d. Produktami charakteryzującymi się znaczną zawartością fosforu są: mięso, podroby, konserwy rybne, jaja, pestki dyni, mak, otręby pszenne, produkty zbożowe, sery topione, sery żółte, koncentraty zup i zupy w proszku, proszek do pieczenia, napoje gazowane typu coca-cola, produkty typu fast-food, gotowe dania mrożone;

• głównym źródłem węglowodanów powinny być produkty zbożowe bogate w błonnik, gdyż sprzyjają one obniżaniu stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL. Polecane są takie produkty, jak płatki owsiane górskie, otręby owsiane i inne pełnoziarniste płatki zbożowe, pieczywo z mąki pełnoziarnistej, a zwłaszcza chleb żytni razowy, grube kasze (pęczak, gryczana), kasza jaglana, komosa (ryżowa, owsiana, orkiszowa), ryż brązowy lub dziki oraz makaron pełnoziarnisty. Włączaj do diety rośliny strączkowe, takie jak soczewica, ciecierzyca, fasola, groch, soja. Codziennie spożywaj duże ilości warzyw, zwłaszcza surowych lub gotowanych na półtwardo. Owoce spożywaj w ograniczonych ilościach, ze względu na dużą zawartość cukrów prostych (możesz łączyć je z jogurtem naturalnym, kefirem, maślanką, orzechami, nasionami, pestkami);

• izoflawony występujące w soi wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Poza soją obecna są również w innych roślinach strączkowych (ciecierzycy, czarnej fasoli, grochu, soczewicy) i produktach z nich otrzymywanych, fasolce szparagowej, oliwie z oliwek;

• unikaj produktów dostarczających węglowodanów łatwo przyswajalnych, takich jak cukier, miód, fruktoza, syrop glukozowo-fruktozowy, słodycze, ciasta, białe pieczywo, produkty z białej mąki, słodkie napoje, słodzone soki owocowe, słodzone przetwory mleczne (jogurty owocowe, smakowe maślanki i kefiry, desery mleczne). W miejsce cukru możesz stosować ksylitol lub stewię, a także inne słodziki w ilościach dozwolonych przez producenta;

• ogranicz spożycie tłuszczów nasyconych – tłustego mięsa, śmietany, smalcu, masła, tłustych serów. Wyeliminuj też tłuszcze trans zawarte w twardych margarynach, gotowych ciastkach i wyrobach cukierniczych, daniach typu fast-food, a także rafinowanych olejach roślinnych;

• spożywaj wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, gdyż mają one działanie przeciwzapalne. Spore ich ilości zawiera olej z wątroby rekina oraz tran, tłuste ryby (makrela, śledź, tuńczyk, łosoś), olej lniany (tylko na zimno), olej rzepakowy nierafinowany, orzechy (głównie włoskie, laskowe, migdały) i nasiona. Sięgnij też po oliwę z oliwek bogatą w jednonienasycone kwasy tłuszczowe oraz wiele cennych substancji aktywnych. Oleje roślinne powinny być dodawane do potraw bezpośrednio przed podaniem, gdyż wtedy zachowują najwięcej wartości. Jednonienasycony kwas oleinowy występuje również w olejach: rzepakowym, arachidowym, sezamowym oraz orzechach: arachidowych, laskowych, pistacjowych i migdałach, a także awokado. Tłuszcze pochodzenia roślinnego mają prewencyjny wpływ na obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL w organizmie;

• z kolei należy ograniczyć spożycie w codziennej diecie produktów bogatych w kwasy tłuszczowe omega-6 z racji ich prozapalnego działania (w przypadku niskiego spożycia produktów będących źródłem kwasów tłuszczowych omega-3). Kwasy omega-6 występują gł. w oleju słonecznikowym, z pestek winogron, krokoszowym, kukurydzianym, sojowym. Wyjątek stanowi olej z wiesiołka i ogórecznika, ponieważ wykazuje on działanie przeciwzapalne;

• w codziennej diecie należy uwzględnić spożycie produktów będących cennym źródłem naturalnych antyoksydantów działających protekcyjnie na toczący się w wyniku choroby stan zapalny w organizmie. Wśród antyoksydantów należy wymienić witaminę E (nasiona, pestki, orzechy: laskowe, włoskie, migdały, płatki: owsiane, gryczane, grube kasze: gryczana, jęczmienna), karotenoidy obecne w żółtych, czerwonych i zielonych warzywach oraz owocach, witaminę C (aronia, czarna porzeczka, jagody, kiwi, czerwona papryka, brukselka, natka pietruszki, cytrusy, kiszonki);

• ogranicz spożycie soli do 5 g na dobę (ilość ta uwzględnia również sól niewidoczną, występująca jako dodatek do wielu produktów). Sól wzmaga utratę wapnia i magnezu z moczem wpływając tym samym na niedobory tych pierwiastków w organizmie, a w dalszej mierze zwiększając ryzyko utraty masy kostnej, co pogłębia osteoporozę;

• zadbaj o aktywność fizyczną dostosowaną do indywidualnych możliwości. Wskazane jest uprawianie sportu o umiarkowanej aktywności minimum 3 razy w tygodniu po 45 minut – np. jazda na rowerze, pływanie, szybki spacer z kijkami;

• jeżeli palisz papierosy, to najwyższy czas przestać, ponieważ dym tytoniowy może wpływać na występowanie objawów choroby;

• dozwolone techniki kulinarne to gotowanie w wodzie i na parze, duszenie, pieczenie bez obsmażania, pieczenie w folii/rękawie/pergaminie, grillowanie na patelni grillowej. Z kolei nie jest wskazane panierowanie i smażenie na głębokim tłuszczu czy grillowanie w tradycyjny sposób.

  
  

Zdiagnozowano u Ciebie tocznia rumieniowatego układowego i chciałbyś aby Twój jadłospis był w pełni zbilansowany, bogaty w składniki mające pozytywny wpływ na zminimalizowanie powikłań choroby i zmniejszenie występowania niedoborów pokarmowych, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się