Dieta w zespole Zollingera-Ellisona

Zespół Zollingera-Ellisona to choroba polegająca na nadmiernym wydzielaniu produkowanej przez komórki odźwiernikowe żołądka gastryny- hormonu nasilającego wydzielanie kwasu solnego w żołądku.

Za zwiększone wydzielanie gastryny w zespole Zollingera-Ellisona odpowiadają komórki nowotworowe tworzące guz, tzw. gastrinoma.  Komórki tego guza zlokalizowane są najczęściej w dwunastnicy, trzustce, a czasem także i w węzłach chłonnych.

Zwiększona ilość produkowanego w żołądku kwasu solnego przyczynia się z kolei do powstawania wrzodów trawiennych (gł. żołądka i dwunastnicy), które często wykazują charakter nawrotowy pomimo leczenia. Do najczęściej pojawiających się symptomów w zespole Zollingera-Ellisona zalicza się wspomniane wyżej wrzody żołądka/dwunastnicy, bóle brzucha w górnej części (głównie po spożyciu posiłku), biegunkę, niestrawność, wymioty, nudności. Rozpoznanie choroby dokonuje się najczęściej na podstawie stwierdzonych powyżej objawów oraz potwierdzenia występowania guza w badaniach obrazowych (najczęściej scyntygrafia receptorowa i endosonografia). Z kolei w badaniu laboratoryjnym stwierdza się bardzo wysokie stężenie gastryny w surowicy krwi, przekraczające ponad 10- krotnie normę tego hormonu oraz bardzo niskie pH soku żołądkowego. Leczenie tej choroby polega na wygojeniu powstałych wrzodów i operacyjnym usunięciu komórek guza. Spośród farmaceutyków najczęściej stosuje się leki hamujące wydzielanie kwasu solnego. Jeśli pacjent jest osobą palącą, to bardzo ważne jest, aby zrezygnował z tej czynności, ponieważ dym tytoniowy utrudnia gojenie wrzodów.

Obok leczenia farmakologicznego bardzo duże znaczenie w zmniejszeniu objawów towarzyszących chorobie i zminimalizowaniu jej postępu jest zmiana nawyków żywieniowych i rezygnacja/znaczne ograniczenie używek takich jak alkohol czy papierosy. Dieta w zespole Zollingera-Ellisona powinna mieć charakter łatwo strawny z ograniczeniem produktów i potraw pobudzających wydzielanie kwasu żołądkowego.

Podstawowe zalecenia żywieniowe:

• Unikaj potraw ciężko strawnych (w tym roślin strączkowych), pieczonych, smażonych i bardzo tłustych. Wyłącz z diety produkty wywołujące wzdęcia i uczucie ciężkości w żołądku (tłuste wędliny i mięso, tłuste sery żółte i topione, tłuste jogurty, kremy, smażone mięso, sosy do sałatek, chipsy, frytki, dania typu fast-food, tłuste sosy, czekoladę i wyroby czekoladowe, kakao, pączki, faworki, torty i inne tłuste wyroby cukiernicze).

• Spożywaj 4-5 posiłków dziennie, bez pośpiechu, w spokojnej atmosferze i o stałych porach. Ostatni posiłek zjedz nie później niż 3 godziny przed snem. Unikaj także pojadania pomiędzy posiłkami.

• Unikaj spożycia alkoholu, mocnego naparu kawy, mocnej esencji herbaty, napojów gazowanych, napojów energetyzujących, napojów typu coca-cola, pepsi, ponieważ obecna w nich kofeina/teina może pobudzać wydzielanie soki żołądkowego. Wybieraj wodę mineralną niegazowaną, napary ziołowe (z rumianku, nagietka, hibiskusa, lipy, poza miętą!), herbatę zieloną.

• Produkty bogate w błonnik, takie jak razowe pieczywo, otręby pszenne i grube kasze, spożywaj w ograniczonych ilościach. Zamień je na pieczywo mieszane, drobniejsze kasze i makarony czy jasny ryż. Obserwuj reakcje swojego organizmu. Jeśli po jakimś produkcie odczuwasz powtarzające się dolegliwości, to wyeliminuj go z diety lub ogranicz jego spożycie.

• Nie spożywaj potraw ostro przyprawionych, słonych, wędzonych, marynowanych i wysokoprzetworzonych. Wyeliminuj z diety potrawy i produkty mogące pobudzać wydzielanie soku żołądkowego: musztardę, sos winegret, owoce cytrusowe i soki z nich otrzymywane, pomidory i sok pomidorowy, ketchup, miętę, potrawy kwaśne, potrawy ostro przyprawione (papryka, chilli, curry, pieprz, chrzan, czosnek, cebula, ocet, kostki bulionowe).

• Wyłącz z diety produkty pobudzające wydzielanie kwasu żołądkowego: esencjonalne wywary z mięsa lub kości, wywary z warzyw i grzybów, sosy przyrządzane na zasmażkach, galarety z mięs i ryb, konserwy mięsne i rybne, napoje gazowane, kawę i alkohol.

• Zapisuj produkty, po których najczęściej występują dolegliwości. Taka lista pomoże dietetykowi lepiej dostosować dietę do Twoich potrzeb.

Dodatkowo w okresie zaostrzenia choroby:

• Potrawy gotuj w wodzie lub na parze. Dozwolone jest także duszenie bez obsmażania.

• Spożywane dania powinny mieć niewielką objętość i umiarkowaną temperaturę, aby nie podrażniać błony śluzowej. Lekką kolację spożywaj na około 3 godziny przed snem.

• Wyeliminuj napoje kwaśne, gazowane, nierozcieńczone soki, alkohol, mocny napar kawy i herbaty. Soki możesz rozcieńczać wodą lub mlekiem.

• Spożywaj oleje roślinne, takie jak nierafinowany olej rzepakowy, lniany, sezamowy, z pestek dyni oraz oliwę z oliwek. Dodawaj je do gotowych potraw (tłuszcze zmniejszają wydzielanie kwasu solnego w żołądku). Możesz także spożywać umiarkowane ilości masła i śmietanki. Ogranicz inne tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, w tym tłuste wędliny i tłuste gatunki mięsa.

• Unikaj spożywania tłustych wywarów mięsnych i grzybowych, kostek rosołowych i dodatków zawierających glutaminian sodu.

• Zrezygnuj ze spożywania roślin strączkowych, kapustnych i innych produktów wzdymających.

• Unikaj produktów zawierających duże ilości błonnika pokarmowego, a zwłaszcza pełno-żytniego pieczywa z dodatkiem twardych nasion/pestek. Warzywa i owoce spożywaj w postaci gotowanej, startej, pieczonej w piekarniku, w formie koktajli/smoothie/musów, warzywnych zup krem, gdyż zawarty w nich błonnik jest wtedy mniej drażniący.

• Potrawy/produkty powinny być głównie miękkie, aby ograniczyć żucie, produkcję śliny i sygnalizację wstępną do produkcji kwasu solnego. W przypadku szczególnie nasilonych objawów preferowane są posiłki miksowane lub przecierane.

• Jak wspomniano wyżej celem zmniejszenia drażniącego działania błonnika pokarmowego z warzyw czy owoców, których spożycie jest ważne z racji dużej ilości zawartych w nich witamin i pierwiastków, dobrym rozwiązaniem jest spożywanie owoców i warzyw w postaci zblendowanej, zmiksowanej, rozdrobnionej, np. jako koktajle, smoothie, zup typu krem, pieczonych warzyw.

• Kasze, ryż i makarony nie powinny być spożywanie al. dente, ale w postaci bardziej podgotowanej, by nie podrażniać błony śluzowej żołądka.

Dieta w zespole Zollingera-Ellisona powinna być przede wszystkim oparta o produkty i dania zmniejszające wydzielanie kwasu solnego w żołądku, który to wzmaga występowanie objawów i zwiększa ryzyko rozwoju innych schorzeń. Dieta ta jest dość wymagająca zarówno pod kątem doboru produktów jak i sposobie ich przygotowywania. Pacjent powinien zwrócić także uwagę na zwiększone ryzyko niedoborów pokarmowych przy nieprawidłowo zbilansowanym jadłospisie, szczególnie żelaza, wapnia, witaminy E, C i D.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie Zespół Zollingera-Ellisona i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się