Dieta w łuszczycy

Łuszczyca to niezakaźna choroba o przewlekłym, nawrotowym przebiegu. Wykwitem podstawowym jest czerwona grudka skórno-naskórkowa, która powiększając się, tworzy blaszkę łuszczycową barwy srebrzystej, dobrze odgraniczonej od skóry zdrowej. Przyczyna choroby pozostaje nieznana, a na jej ujawnienie wpływają zarówno czynniki genetyczne, immunologiczne, środowiskowe (stres), paciorkowce. Patomechanizm łuszczycy polega na nadmiernej proliferacji komórek naskórka (keranocytów), ich nieprawidłowym różnicowaniu, pojawieniu się stanu zapalnego. Cechą charakterystyczną łuszczycy jest znaczne skrócenie cyklu komórkowego w zdrowym naskórku, co w konsekwencji wpływa na szybszą wędrówkę komórek z warstwy podstawowej do rogowej. Naskórek ma objętość 4-6 razy większą w porównaniu do naskórka osoby zdrowej. Wysiewy łuszczycy są często spowodowane zakażeniem różnymi drobnoustrojami, jak paciorkowce czy gronkowce.

Zmiany powstałe w wyniku łuszczycy lokalizują się przede wszystkim w obrębie łokci, kolan, paznokci, owłosionej skórze głowy. Poza tym mogą także występować w obrębie fałdów skórnych i okolicach o wzmożonej potliwości (pachy, pachwiny, fałd pod piersiami, pępek, szpara między pośladkami), w obrębie okolicy płciowej i w okolicach twarzy. Świąd nie jest typowym objawem towarzyszącym łuszczycy, jednakże większość osób (ok. 70%) odczuwa go w okresie zaostrzenia choroby. Łuszczyca ma różny przebieg, niekiedy wykwity utrzymują się latami, w innych przypadkach nowe wykwity zastępują stare, a w najrzadszych przypadkach remisje utrzymują się przez wiele lat.

Wyróżnia się 2 podstawowe typy łuszczycy:

• Typ I (dziedziczny)- początek choroby przed 40 r.ż, często ma miejsce również w dzieciństwie i wieku młodzieńczym. Cechuje się występowaniem łuszczycy w rodzinie i ma wyraźny związek z niektórymi antygenami zgodności tkankowej. Cechuje się cięższymi przebiegami, trudniej reaguje na leczenie.

• Typ II (łuszczyca dorosłych)- pierwsze objawy ukazują się po 40 r.ż., brak związku z występowaniem łuszczycy w rodzinie i słaby związek z występowaniem antygenów zgodności tkankowej.

Ze względu na uwarunkowania genetyczne łuszczycy, nie jest możliwe całkowite i trwałe wyleczenie tej choroby. Leczenie jest wyłącznie empiryczne, ponieważ jej prawdziwa przyczyna pozostaje nieznana. Leki stosowane miejscowo i ogólnie mają na celu usunięcie łusek, spowolnienie tempa przemiany keranocytów, poprawienie różnicowania komórek, zahamowanie procesów zapalnych w organizmie, zniwelowanie nieprzyjemnego świądu i ogólną poprawę jakości życia pacjenta.

Utrzymujący się przewlekle stan zapalny w łuszczycy wpływa na obecność cytokin prozapalnych i innych bioaktywnych czynników, których występowanie stwierdza się również u osób otyłych. Dlatego choroba otyłościowa jest czynnikiem ryzyka łuszczycy. Wiele czynników prozapalnych produkowanych w wykwitach łuszczycowych jest również wytwarzanych przez tkankę tłuszczową trzewną (umiejscowioną w okolicy brzusznej). Prozapalne adipokiny produkowane przez tą tkankę biorą udział w rozwoju dyslipidemii, insulinooporności, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego czy chorób serca (miażdżyca naczyń wieńcowych, niewydolność serca). Do czynników środowiskowych nasilających występowanie łuszczycy zalicza się: stres, spożywanie napojów alkoholowych, choroba otyłościowa, niewłaściwa dieta

W przebiegu tej choroby bardzo ważne jest także zwrócenie uwagi na wprowadzenie zmian w bieżącym sposobie żywienia, ponieważ dieta w łuszczycy ma nadrzędne znaczenie w prewencji wtórnej choroby.

Podstawowe zalecenia żywieniowe:

• Istotne znaczenie w spowolnieniu przebiegu tej choroby ma zastosowanie diety dostosowanej kalorycznie indywidualnie do każdego pacjenta. W przypadku osób z chorobą otyłościową należy uwzględnić deficyt energetyczny, ponieważ otyłość zwiększa ponad 2-krotnie ryzyko wystąpienia łuszczycy bądź nasilenia zmian w jej przebiegu. Dieta niskokaloryczna ma również wpływ na spadek stężenia kwasu arachidonowego (ARA; jaja, masło, mięso) z grupy omega-6, co prowadzi do obniżenia poziomu prozapalnego leukotrienu B4 (LTB4). Zmniejsza się także ilość wolnych rodników i w związku z czym ograniczone zostaje ryzyko stresu oksydacyjnego.

• Bardzo ważną rolę odgrywa w codziennej diecie podaż wielonienasyconych niezbędnych kwasów tłuszczowych (WNNKT). Podstawową funkcję spełniania kwasy należące do szeregu omega-3, ponieważ wykazują działanie przeciwzapalne i biorą udział w syntezie eikozanoidów pełniących ważną rolę w organizmie. Te biologicznie aktywne związki wpływają na rozszerzenie naczyń krwionośnych, zmniejszają krzepliwość krwi, rozluźniają skurcz mięśni, poprawiają krążenie, promują odpowiedź przeciwzapalną. Ma to nadrzędne znaczenie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych często współwystępujących z łuszczycą. Dobrym źródłem kwasów omega-3 są: tłuste ryby morskie (makrela, śledź, łosoś, tuńczyk), owoce morza, algi, olej z wątroby rekina i inne oleje rybie, orzechy włoskie, olej lniany, siemię lniane, olej rzepakowy. Z kolei należy ograniczyć do minimum spożycie kwasów tłuszczowych z grupy omega-6, ponieważ wykazują one działanie oksydacyjne, wpływają na powstawanie czynników prozapalnych, zwężających naczynia krwionośne, zwiększających krzepliwość krwi (źródła: olej słonecznikowy, olej krokoszowy, olej z pestek winogron). Wyjątek stanowi kwas gammalinolenowy (kwas GLA), ponieważ jako jedyny kwas z grupy omega-6 wykazuje działanie przeciwzapalne i antyproliferacyjne (blokuje LTB4). Kwas GLA występuje w znacznych ilościach w oleju z wiesiołka dwuletniego i ogórecznika lekarskiego. Doustna podaż kwasów omega-3 (EPA i DHA) zmniejsza dolegliwości bólowe u pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów. Należy również podkreślić, iż kwasy te w związku z występowaniem podwójnych wiązań ulegają licznym procesom oksydacyjny. Proces ten jest zjawiskiem niekorzystny, ponieważ peroksydacja nienasyconych kwasów tłuszczowych powoduje powstanie nadtlenków tych kwasów charakteryzujących się bardzo dużą reaktywnością chemiczną i wpływających na nasilenie stanu zapalnego. W związku z powyższym należy w diecie zwiększyć podaż produktów bogatych w witaminę E, wykazującą działanie ochronne w procesie utleniania tych kwasów (źródła: olej rzepakowy, olej z orzechów włoskich, olej lniany, oliwa z oliwek, tran i oleje rybie, orzechy włoskie, siemię lniane, pestki dyni, nasiona chia). Poza tym deficyt kwasów omega-3 i kwasu GLA może mieć wpływ na występowanie suchej skóry. Suchość skóry wpływa na trudniejsze gojenie się ran i uszkodzeń ciągłości naskórka, łatwiej dochodzi do podrażnień co zwiększa ryzyko kontaktowego zapalenia skóry. Sucha skóra zwiększa możliwość penetracji alergenów i innych substancji drażniących.

• U osób z łuszczycą dość często występują problemy z tolerancją glutenu w diecie. Może być to spowodowane zwiększoną przepuszczalnością błony śluzowej jelit w przebiegu nietolerancji glutenu, co może się przyczyniać do zwiększonej migracji bakterii, działających jako "superantygeny" powodujących występowanie lub nasilenie zmian łuszczycowych. W łuszczycy obserwuje się częste występowanie przeciwciał takich jak u osób z enteropatią glutenozależną: przeciwciał gliadynowych (AGA) i przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej (TG). Jednakże nie u wszystkich pacjentów z łuszczycą są one obecne, co powoduje, że związek ten jest kontrowersyjny i niejednoznaczny. Jedynym wskazaniem do eliminacji glutenu z diety jest współwystępowanie z łuszczycą celiakii lub innej choroby glutenozależnej.

• Należy ograniczyć, a najlepiej wykluczyć spożycie alkoholu, w szczególności piwa, ponieważ wpływa ono nasilająco na występowanie zmian łuszczycowych i pogłębia objawy tej choroby. Ponadto alkohol wpływa na uwalnianie histaminy, która z kolei rozszerza naczynia krwionośne, ułatwiając migrację komórek zapalnych i zwiększa stężenia kwasu arachidonowego (ARA). Jest ono także czynnikiem powodującym większą podatność na zakażenia skóry, np. paciorkowcami, które jako superantygeny inicjują występowanie zmian łuszczycowych. Dodatkowo konsumpcji alkoholu często towarzyszy spożycie wysokowęglowodanowych i wysokotłuszczowych posiłków, mniejsza podaż warzyw, owoców, produktów o niskim indeksie glikemicznym, co zaburza stosunek kwasów omega-3 do omega-6.

• Należy wystrzegać się nadmiernego spożycia w codziennej diecie ostrych przypraw (sól, papryka, chilli, curry), ponieważ zawarte, np. w papryce kapsaicynoidy wpływają stymulująco na proliferację keranocytów, co przyśpiesza podziały komórkowe i zwiększa powstawanie wykwitów łuszczycowych. Należy sięgać po łagodne przyprawy (np. bazylia, tymianek, oregano, rozmaryn, zioła prowansalskie, lubczyk), cynamon, wanilia i zioła: rumianek pospolity, wyciągi z korzenia lukrecji (przeciwskazane u kobiet ciężarnych, osób z zaburzeniami czynności wątroby, nerek, cukrzycą, zaburzeniami rytmu serca, nadciśnieniem tętniczym), szafran łąkowy.

• U osób z problemami dermatoz, w tym łuszczycy należy uwzględnić podaż produktów zasobnych w witaminy A, C, E, β-karoten, D, B₂, B₆, PP oraz H.

• Codzienna dieta powinna dostarczać płynów w postaci naturalnych wód mineralnych niegazowanych (jako dodatek można stosować sok z cytryny, limonki, pomarańczy, świeże listki mięty), herbat owocowych (bez cukru), herbaty zielonej, herbaty czarnej, kawy bez cukru. Nie wskazane są słodkie napoje gazowane, kupne, soki kartonowe, energetyki, granulowane herbaty, wody smakowe a także wszelkiego rodzaju syropy smakowe dodawane do wody/kawy.

• Należy unikać produktów i potraw tłustych, smażonych na głębokim oleju, grillowanych w sposób tradycyjny. Zaleca się przyrządzanie potraw poprzez gotowanie w wodzie/na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w rękawie, pergaminie.

• Nie należy także zapominać o regularnym uprawianiu aktywności fizycznej dostosowanej do indywidualnych możliwości każdej osoby (min. 150 min tygodniowo umiarkowanej aktywności ruchowej): spacer, jogging, biegi, pływanie, zajęcia fitness lub na siłowni, ćwiczenia z wykorzystaniem ciężaru własnego ciała.

Dieta w przebiegu łuszczycy wymaga włączenia do codziennego jadłospisu wielu produktów bogatych w składniki mające znaczący wpływ na zmniejszenie objawów choroby i przejście w fazę remisji. Szczególne znaczenie mają tutaj wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, kwas GLA, witaminy takie jak A i beta-karoten, C, D, E oraz witaminy z grupy B. Nie należy także zapominać o prawidłowym nawodnieniu co ma diametralny wpływ na poprawę stanu skóry.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie łuszczycę i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swoją dietę, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się