top of page

Dieta w atopowym zapaleniu skóry (AZS)

2 dni temu
5 minut(y) czytania

Atopowe zapalenie skóry (AZS) zwane także wypryskiem atopowym lub świerzbiączką Besniera, jest uwarunkowaną genetycznie, przewlekłą, nawrotową i alergiczną chorobą skóry. Istotą tej jednostki chorobowej są zaburzenia w budowie i czynności bariery naskórkowej oraz nieprawidłowe reakcje układu odpornościowego na alergeny- zarówno pokarmowe, jak i powietrznopochodne. AZS objawia się suchością skóry, świądem oraz charakterystyczną morfologią zmian na skórze (pojawiające się grudki, pęcherze, przebarwienia w miejscu wygojonej rany).

dieta w atopowym zapaleniu skóry (AZS)

Do głównych czynników predysponujących do rozwoju AZS zalicza się uwarunkowania genetyczne, czynniki środowiskowe, immunologiczne, psychologiczne, ale i także nadreaktywność skóry na działanie różnych bodźców nie mających charakteru immunologicznego.

Atopowe zapalenie skóry może trwać przez bardzo długi okres czasu, charakteryzuje się fazowym przebiegiem, gdzie okresy remisji (wyciszenia) przedzielone są okresami zaostrzenia objawów choroby. Remisja może trwać miesiącami, a nawet latami, o ile leczenie farmakologiczne jak również niefarmakologiczne prowadzone są w prawidłowy sposób. W okresie wczesnego dzieciństwa atopowe zapalenie skóry zazwyczaj związane jest z alergią pokarmową. Do głównych alergenów pokarmowych u dzieci zalicza się białka mleka, jaja, ryb, pszenicy, orzeszków ziemnych i innych orzechów, a także soi. U niektórych osób negatywny wpływ może mieć również spożycie kakao oraz owoców cytrusowych. Wspomniane kakao i wyroby w których ono występuje (np. czekolada) mogą nasilać objawy AZS, a na dodatek osoby uczulone na kakao mogą także reagować negatywne po spożyciu napojów typu coca-cola. Należy również pamiętać, że czekolada zawiera alkaloidy, jak teobrominę i kofeinę które mogą odpowiadać na rozwój reakcji pseudoalergicznych niezależnych od IgE, np. bóle migrenowe. Z kolei u osób dorosłych rola alergii pokarmowej w rozwoju AZS nie jest już tak jednoznaczna i kwestionuje się wpływ innych predyktorów. Do najczęściej uczulających alergenów wśród osób dorosłych zalicza się pszenicę, jabłko, seler, orzechy ziemne oraz inne rodzaje orzechów, marchew, wiśnie, kiwi, soję oraz owoce morza. Czasem u osób może dochodzić do rozwoju tzw. reakcji pseudoalergicznych, które występują po spożyciu pokarmów zawierających aminy biogenne (np. histaminę, tyraminę), lektyny (nasiona roślin strączkowych, jak soja, ciecierzyca czy fasola a także warzywa: ziemniak, bakłażan, pomidor) oraz sporą ilość dodatków do żywności (konserwanty, barwniki).

Jak już wspomniano, poza leczeniem farmakologicznym, dieta w atopowym zapaleniu skóry (AZS) ma bardzo duże znaczenie w zmniejszeniu dolegliwości choroby i ogólnej poprawie jakości życia pacjenta. Warto podkreślić, iż dieta w AZS z racji wielu wykluczeń pokarmowych, jeśli prowadzona jest w sposób nieodpowiedni, może nasilać ryzyko niedoborów pokarmowych i tym samym pogarszać przebieg choroby a także zwiększać ryzyko występowania innych zaburzeń.

Na co powinny szczególnie zwrócić uwagę osoby chorujące na AZS:

  • W przypadku atopowego zapalenia skóry kluczowe znaczenie w diecie pacjenta ma witamina D, a także inne związki o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, jak witaminy A, β-karoten, C i E, wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3 (EPA i DHA) a także kwas GLA (kwas z grupy omega-6). Szczególny wpływ ma ostatni z wymienionych związków, czyli kwas gammalinolenowy (GLA) wykazujący działanie przeciwzapalne, zmniejszające świąd skóry, działający pozytywnie na zmieniony chorobowo naskórek i wpływający ogólnie na zminimalizowanie współtowarzyszących chorobie objawów. Kwas GLA występuje w większości w oleju z ogórecznika oraz oleju z wiesiołka dwuletniego, przy czym olej z ogórecznika zawiera co najmniej 23% kwasu GLA, z kolei olej z wiesiołka posiada tylko 8-10% tego związku. Pewne jego ilości obecne są również w oleju z nasion czarnej porzeczki. Pozytywne działanie na przebieg atopowego zapalenia skóry mają również witaminy z grupy B, w tym gł. B2, B3 (PP), kwas pantotenowy (B5), B6, H (B7/biotyna) oraz pierwiastki takie jak cynk, wapń, krzem, chrom czy siarka. Ponadto w codziennym żywieniu nie powinno zabraknąć produktów bogatych w kolagen oraz aminokwasy siarkowe takie jak metionina i cysteina. W przypadku spożycia produktów zasobnych w kolagen należy pamiętać o jednoczesnej konsumpcji produktów będących dobrym źródłem witaminy C, która odgrywa kluczową rolę w endogennej syntezie kolagenu.

  • Osoby z AZS mogą mieć zaburzoną mikroflorę jelitową, co negatywnie wpływa na pracę układu immunologicznego, wzmaga odpowiedź komórek odpornościowych i może nasilać objawy choroby. W związku z tym pacjenci powinni rozważyć wprowadzenie do diety probiotyków wraz z prebiotykiem stymulującym ich rozwój (mowa tutaj o synbiotykach, czyli preparatach zawierających bakterie probiotyczne i substancje prebiotyczne wspomagające ich namnażanie się). Spośród wielu probiotyków pozytywne działanie na przebieg AZS mają przede wszystkim bakterie z rodzaju Lactobacillus rhamnosus GG oraz Bifidobacterium lactis.

  • Dieta osoby z AZS powinna być zasobna w produkty bogate w węglowodany złożone i te z niskim indeksem glikemicznym oraz zdrowe źródła tłuszczów (głównie te pochodzenia roślinnego, jak oleje roślinne, orzechy, pestki, nasiona,  ryby (tłuste ryby morskie są źródłem histaminy, które często u osób z AZS zmaga reakcje pseudoalergiczne, stąd pomimo iż ryby te są cennym źródłem prozdrowotnych kwasów omega-3 należy je limitować w diecie i zastąpić spożyciem ryb chudych, jak dorsz, pstrąg, morszczuk czy tilapia) oraz olej z wątroby rekina który poza źródłem witaminy D i kwasu EPA/DHA zawiera działający przeciwzapalnie skwalen).

  • Pacjent powinien również zadbać o odpowiedni poziom nawodnienia organizmu, ponieważ wysuszona skóra jest przyczyną przerwania ciągłości naskórka, co stanowi łatwe wrota penetracji wielu patogenów nasilających dodatkowo stan zapalny w przebiegu choroby.

  • Osoby z AZS powinny wystrzegać się/ograniczyć do minimum spożycie produktów o znacznym stopniu przetworzenia (gotowe kupne dania typu instant, fast-foody, tłuste wyroby garmażeryjne), ciast, ciasteczek, słodyczy i słodkich wyrobów piekarniczych (pączki, drożdżówki, ciastka), napojów gazowanych, słonych przekąsek (chipsy, krakersy, paluszki).

  • Należy wyeliminować ze spożycia wszelkie produkty które wywołują u chorego odczyn alergenny (jest to indywidualną kwestią każdej osoby, zarówno pod względem danego alergenu jak i nasilenia objawów).

    v Ważna jest również dbałość o utrzymanie prawidłowej masy ciała i wystrzeganie się nadwagi bądź otyłości, ponieważ tkanka tłuszczowa cechuje się silnym potencjałem zapalnym co może nasiać objawy choroby.

  • W przebiegu AZS zastosowanie ma stopniowa dieta eliminacyjna dostosowana indywidualnie do pacjenta, w której wyklucza się pokarmy nasilające alergię czy inne produkty mające negatywny wpływ na przebieg choroby. Początkowo dany produkt eliminuje się z diety na okres 4-6 tygodni i bacznie obserwuje reakcję organizmu, czy zachodzi poprawa. Jeśli nie, produkt wprowadza się z powrotem do diety. Jeśli po wyeliminowaniu produktu objawy zanikły, stosuje się prowokację, czyli wprowadza dany produkt ponownie do diety i obserwuje reakcję organizmu. W przypadku pogorszenia zdrowia pokarm na nowo wyklucza się z diety na co najmniej 6 miesięcy. Podobnie postępuje się z pozostałymi potencjalnymi alergenami.

  • U osób ze stwierdzonym atopowym zapaleniem skóry często występuje również nietolerancja histaminy. Histamina jest aminą biogenną, którą organizm uwalnia np. w wyniku reakcji alergicznych, co objawia się głównie w postaci pokrzywek, skurczu mięśni gładkich oskrzeli a w zaawansowanych przypadkach nawet wstrząsem anafilaktycznym. Histamina występuje również w wielu produktach spożywczych (ryby i owoce morza; kiszonki- ogórki i kapusta/inne kiszone warzywa oraz owoce; pomidory, szpinak, bakłażan; owoce, szczególnie cytrusy, ananas, truskawki, banan i awokado; sery długo dojrzewające- parmezan, sery pleśniowe oraz żółte; wędliny długo dojrzewające-salami, szynka parmeńska, „suche” kiełbasy; orzeszki ziemne; kakao i czekolada/inne wyroby z dodatkiem kakao; drożdże; czerwone wino i piwo; ocet winny) a także produktach stymulujących wyrzut histaminy w organizmie, jak kiwi, truskawki, papaja, ananas, kakao i czekolada czy orzechy.

    Co prawda organizm człowieka posiada odpowiednie enzymy biorące udział w metabolizowaniu histaminy, jak występujące w jelitach diaminooksydaza (DAO) czy wątrobową N-metylotransferazę. Jednakże u osób z AZS często występuje dysbioza mikrobiologiczna w jelitach i stężenie tych enzymów jest niewysterczające do rozkładu tej aminy. Dochodzi do rozwoju reakcji pseudoalergicznej w efekcie spożycia produktów zasobnych w histaminę bądź też produktów stymulujących jej wyrzut z komórek. Objawy nasilają się najczęściej po 10-60 minutach od zjedzenia pokarmu i stopniowo ustępują po 6-8 godzinach. Wśród najczęściej występujących wówczas dolegliwości wymienia się pokrzywkę, zaczerwienienia skóry, obrzęk wokół twarzy, a także nudności, wymioty i bóle głowy, także o charakterze migrenowym. Chorzy powinni pamiętać, że zastosowanie diety antyhistaminowej nie zawsze wiąże się z ustąpieniem objawów typowych w przebiegu AZS.

Dieta w atopowym zapaleniu skóry powinna być przede wszystkim bogata w związki o działaniu antyoksydacyjnym (witaminy A, C, E, D, kwasy tłuszczowe omega-3), kwas GLA, witaminy z grupy B, pierwiastki takie jak wapń, siarka czy cynk oraz produkty bogate w kolagen i aminokwasy siarkowe. Z racji wielu wykluczeń pokarmowych spowodowanych licznymi alergiami, pacjenci z AZS szczególnie narażeni są na występowanie deficytów pokarmowych, dlatego też jadłospis powinien być dobrany indywidualnie do każdego pacjenta, z uwzględnieniem wyników bieżących badań i dobrany indywidualnie do potrzeb chorego.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie atopowe zapalenie skóry i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.



Komentarze


bottom of page