Dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła układowa, zapalna choroba tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym charakteryzująca się nieswoistym, symetrycznym zapaleniem błony maziowej
stawów, zmianami pozastawowymi oraz innymi powikłaniami narządowymi.
Procesy zapalne rozpoczynają się od ognisk zapalnych w błonie maziowej stawu, stopniowo obejmując obszar całego stawu, kaletek maziowych i pochewek ścięgnistych. Reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą, która objawia się szeroką gamą różnorodnych symptomów i zaburzeń, takich jak:
Objawy nieswoiste: nadmierna potliwość; uczucie niepokoju, rozbicia; stany podgorączkowe, tzw. gorączka reumatyczna; przebarwienia w postaci plam na dłoniach,
Objawy zapalne: zapalenie stawowe; zapalenie kaletek maziowych; zapalenie pochewek ścięgnistych,
Guzki reumatoidalne,
Objawy pozastawowe: zmiany skórne; zaniki mięśniowe; zmiany zapalne naczyń krwionośnych; powiększenie węzłów chłonnych; uszkodzenie nerwów obwodowych,
Objawy pozastawowe narządów: serce: zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie naczyń wieńcowych; narząd wzroku: zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zapalenie twardówki; układ oddechowy: zapalenie opłucnej, śródmiąższowe włóknienie płuc, zespół Coplana; naczynia: zapalenie naczyń palców, zapalenie naczyń zaopatrujących nerwy; układ moczowy: skrobiawica nerki.
W przypadku tak złożonej oraz heterogennej jednostki chorobowej, jaką jest reumatoidalne zapalenie stawów niezbędne jest stosowanie łączonych metod terapeutycznych. Podstawą terapii RZS jest farmakoterapia. Jednakże bardzo ważne znaczenie w zmniejszeniu dolegliwości jakie występują w przypadku RZS ma również odpowiednia modyfikacja diety. Dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów powinna być odpowiednio zbilansowana, być bogato w świeże owoce i warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, chudy nabiał, tłuszcze roślinne (olej oraz oliwa), orzechy, nasiona i pestki. Co ważne dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów powinna mieć przede wszystkim charakter przeciwzapalny, być bogata w takie związki jak witaminy A, beta-karoten, C, E, D, wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i naturalny antyoksydanty zawarte gł. w świeżych owocach, warzywach, orzechach, nasionach czy ziołach . Ponadto tym, z racji iż pacjenci chorujący na RZS często przyjmują sterydy zaburzające gospodarkę mineralno-kostną poza wspomnianą już witaminą D bardzo ważne jest zwiększenie w diecie produktów zasobnych w wapń.
Na co należy zwrócić szczególną uwagę w diecie osoby chorującej na reumatoidalne zapalenie stawów?
Warzywa i owoce: Warzywa i owoce to doskonałe źródło naturalnych składników, takich jak witaminy, składniki mineralne. Zawierają również antyoksydanty (bioflawonoidy, karotenoidy), które usuwają wolne rodniki inicjujące procesy zapalne w obrębie organizmu. Do głównych antyoksydantów można zaliczyć witaminę C, E, A, beta-karoten, selen oraz cynk. Wolne rodniki są związkami odpowiedzialnymi za destrukcyjny wpływ na lipidy, błony lipidowe, a także wykazują działanie prozapalne poprzez uwalnianie kwasu arachidonowego z błon. Witamina C to silny antyoksydant, jak również niezbędny element do produkcji kolagenu, który buduje chrząstkę, poprawia stan tkanki łącznej. Odpowiednia ilość naturalnych składników pochodzących z warzyw i owoców w diecie wpływa ochronnie na organizm. Chorym w reumatoidalnym zapaleniu stawów szczególnie polecane są warzywa: sałata, ogórki, por, brokuły, marchew, buraki, seler, pietruszka, warzywa strączkowe, kiełki oraz owoce: borówki, żurawina, ciemne winogrona, jagody, czarna porzeczka, owoce dzikiej róży, truskawki, maliny, jeżyny. Ograniczać należy jabłka i białą kapustę. Spożywanie owoców cytrusowych i ich soków przez chorych na reumatoidalne zapalenie stawów ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Zaletami tych owoców jest ich bogactwo w witaminy, szczególnie witaminę C, obecność antyoksydantów oraz w mniejszym stopniu składników mineralnych. Z drugiej jednak strony owoce cytrusowe zawierają aminy wazoaktywne odpowiadające za zapalenie naczyń oraz za reakcje alergiczne po ich spożyciu. Ponadto niektóre owoce lub ich przetwory, np. sok grejpfrutowy mogą wchodzić w silne interakcje z lekami przyjmowanymi przez chorych, zmniejszając bądź potęgując działanie farmaceutyków.
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe: Nadrzędne znaczenie mają wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (kwas dokozaheksaenowy i kwas eikozapentaenowy), ponieważ związki te regulują produkcję prozapalnych cytokin, takich jak interleukina (IL)-1-beta, IL-1-alpha oraz TNF. Modulują również efekty innych prozapalnych mediatorów, takich jak eikozanoidy wytwarzane przez kwasy z grupy omega-6. Określona ilość kwasów omega-3 w diecie może korzystnie wpływać na redukcję stanu zapalnego u chorych, a tym samym powodować zmniejszenie odczuwanych dolegliwości. Naturalnym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 są tłuste ryby morskie (makrela, tuńczyk, łosoś, śledź, halibut), skorupiaki, olej lniany, olej rzepakowy oraz orzechy włoskie i migdały a także olej z rekina. Ryby należy spożywać minimum 2 razy w tygodniu, w tym min. 1 porcję tłustej ryby morskiej. Ryby dodatkowo obfitują w witaminę D, która wpływa na właściwe wysycenie kości wapniem. Są również naturalnym źródłem jodu oraz łatwo przyswajalnego pełnowartościowego białka. Oliwa z oliwek również wykazuje działanie przeciwzapalne dzięki znacznej ilości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, które hamują produkcję niektórych cytokin zapalnych. Pomimo, że należy unikać spożycia w diecie produktów bogatych w kwasy omega-6, to wyjątek stanowi olej z wiesiołka, ponieważ zawiera w swoim składzie kwas gammalinolenowy, który ma właściwości redukowania stanów zapalnych w stawach. Oleje roślinne takie, jak olej słonecznikowy czy kukurydzany zawierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-6 i to ich powinniśmy spożywać w ograniczonych ilościach. Ich głównym przedstawicielem jest kwas arachidonowy, który uczestniczy w produkcji czynników prozapalnych i prozakrzepowych. Zwiększona ilość kwasów omega-6 (szczególnie kwasu arachidonowego) w diecie, przewyższająca ilość kwasów omega-3, blokuje korzystne działanie przeciwzapalne wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3.
Przetwory mleczne: Pełnotłusty nabiał zawiera znaczne ilości tłuszczu, w tym zwiększoną ilość kwasów tłuszczowych nasyconych, które mogą zaostrzać stany zapalne toczące się w obrębie stawów. Mleko może przyczyniać się do prowokowania objawów alergicznych, podobnie jak sery żółte, pleśniowe oraz topione, które dodatkowo zakwaszają tkankę łączną. Tłuste wyroby mleczne utrudniają proces redukcji nadmiernej masy ciała i wpływają negatywnie na utrzymanie prawidłowej masy ciała, która w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów jest istotnym elementem dobrej kondycji psychofizycznej.
Mięso: Mięso, szczególnie tłuste, zawiera znaczne ilości kwasu arachidonowego należącego do kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6, które wykazują działanie prozapalne oraz blokują korzystne działanie przeciwzapalne wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3. W związku z tym nadmiar produktów mięsnych w diecie może prowokować dolegliwości bólowe. Dodatkowo nadmiar tłuszczu zwierzęcego w diecie, poprzez hamowanie wydzielania soku żołądkowego, może utrudniać wchłanianie białek, niezbędnego budulca stawów. Niezbędne jest uwzględnienie w diecie chudego mięsa z niską zawartością tłuszczu, takiego jak: cielęcina, kurczaki i indyki (bez skóry), bardzo chudy schab środkowy, chuda jagnięcina, młoda wołowina. Chorzy na reumatoidalne zapalenie stawów powinni uważać na wyroby wędliniarskie, ze względu na fakt, iż produkty te zawierają znaczny dodatek substancji konserwujących oraz soli, które mogą wpływać negatywnie na przewód pokarmowy.
Produkty zbożowe: W związku z często występującą nadmierną masą ciała u chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów wskazane jest spożywanie produktów zbożowych z pełnego ziarna. Zalecane jest pieczywo pełnoziarniste, razowe, typu Graham, żytnie, mieszane pszenno-żytnie, z wyjątkiem pieczywa z dodatkiem słodu, miodu, karmelu. Z diety należy wykluczyć pieczywo z pełnego przemiału (np. bułki kajzerki, bagietki itp.). Produkty te składają się z węglowodanów prostych, które przyczyniają się do zwiększania masy ciała, co prowadzi do nadwagi i/ lub otyłości. W efekcie zmienione zapalnie stawy są dodatkowo obciążone, co potęguje odczuwane dolegliwości. Chorzy z RZS powinni unikać wszelkich wyrobów cukierniczych, które zawierają znaczne ilości prozapalnych kwasów tłuszczowych nasyconych oraz kwasów tłuszczowych nasyconych w konfiguracji trans. W związku z hipotezą alergicznej patogenezy reumatoidalnego zapalenia stawów, osoby chore powinny zwrócić szczególną uwagę na reakcje swojego organizmu po spożyciu produktów zawierających gluten, a także zbóż, takich jak kukurydza czy pszenica.
Pokarmy bogate w kolagen: Kolagen pełni niezmiernie ważną funkcję w prawidłowym funkcjonowaniu stawów i chrząstek. Ogranicza on zarówno aktywność enzymów prozapalnych, jak również ułatwia regenerację już zmienionych chorobowo kości i stawów. Źródłem kolagenu są głównie galaretki owocowe, warzywne, ryba w galarecie czy chrząstka rekina.
Przyprawy: Chorzy na reumatoidalne zapalenie stawów powinni wzbogacać swoje potrawy w różnego rodzaju zalecane przyprawy, do których należą kurkuma, imbir, goździki, anyż. Dzięki substancjom aktywnym zawartym w tych przyprawach, mają one działanie przeciwzapalne. Zmniejszają także bóle reumatyczne, sztywność stawów oraz redukują występujące obrzęki. Występujące w cebuli i czosnku związki siarki wpływają łagodząco na stawy, zmniejszając odczyn zapalny poprzez ograniczanie produkcji hormonów prozapalnych. Dodatkowo wskazane są bazylia, oregano, cząber, chrzan, estragon, majeranek, mięta, szałwia, tymianek. Według indywidualnej tolerancji należy ograniczać ostre przyprawy, które mogą podrażniać przewód pokarmowy. Korzystnie jest unikać sztucznych gotowych mieszanek przyprawowych zawierających znaczne ilości soli oraz innych sztucznych związków chemicznych mogących wpływać negatywnie na stawy. Z diety należy maksymalnie ograniczyć bądź wyeliminować dodawanie cukru jako słodzidło do kawy, herbaty lub przygotowywanych dań.
Płyny: Podstawowym wypijanym płynem powinna być woda. Jest to naturalny rozpuszczalnik dla reakcji zachodzących w organizmie. Woda usuwa toksyny z naszego ustroju, wypłukuje substancje szkodliwe oraz zapewnia prawidłowe funkcjonowanie nerek i układu moczowego. Zalecana jest woda mineralna niegazowana bądź lekko gazowana. Należy zrezygnować z picia wód mineralnych smakowych słodzonych cukrem bądź z dodatkiem słodkich syropów- szczególnie tych z dodatkiem syropu glukozowo-fruktozowego. Wskazane jest picie zielonej herbaty, która działa przeciwzapalnie, reguluje przemianę materii oraz jest źródłem antyoksydantów, a z innych także herbatę czarną, owocową naturalną, ziołowe a także kawę (nie wskazane jest słodzenie płynów) . Produkt takie jak słodkie napoje gazowane i niegazowane przyczyniają się do wahań poziomu glukozy we krwi. Są również nośnikiem nadmiernych ilości kalorii podnoszących energetyczność całej diety. Słodkie kolorowe napoje zawierają większe ilości kofeiny niż kawa, a dodatkowo inne substancje silnie pobudzające, tj. taurynę. Napoje nasycone dwutlenkiem węgla mogą podrażniać błonę śluzową żołądka, co sprzyja wzdęciom i nasila zgagę. Często też zawierają konserwanty, sztuczne barwniki oraz sorbitol (produkty light), który spożywany w nadmiernych ilościach powoduje skurcze jelita, co może wywoływać biegunkę czy bóle brzucha. Napoje tego typu zawierają w swoim składzie również fosforany, które zaburzają przemianę witaminy D i obniżają ilość wchłanianego wapnia.
Żywność wysoko przetworzona: Dania typu fast food, wysokotłuszczowe przekąski (chipsy) obfitują w nasycone kwasy tłuszczowe wykazujące działanie prozapalne, mogące nasilić objawy reumatoidalnego zapalenia stawów u chorych. Ponadto przyczyniają się do nadmiernego wzrostu masy ciała u osób regularnie je spożywających, a także są ubogim źródłem witamin i składników mineralnych. Żywność wysoko przetworzona w postaci żywności w proszku (zupy, sosy, gotowe mieszkanki przyprawowe) czy żywność w słoikach i w puszkach zawiera w swoim składzie nadmierne ilości konserwantów, soli a także rozmaitych innych chemicznych dodatków do żywności, które negatywnie wpływają na stawy. U niektórych pacjentów sztuczne dodatki do żywności mogą odpowiadać za wystąpienie reakcji alergicznej lub nadwrażliwości, co może dodatkowo prowokować dolegliwości.
Dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów powinna być odpowiednio zbilansowana, zawierać produkty bogate w witaminy A, C, E, D a także wapń i związki o działaniu antyoksydacyjnym z racji ich pozytywnego wpływu na przebieg choroby i niwelowanie stanów zapalnych. Należy zwiększyć udział spożycia świeżych owoców i warzyw, oliwy, orzechów, pestek, nasion oraz pełnoziarnistych produktów zbożowych a do przyprawiania dań używać szczególnie ziół.
Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie reumatoidalne zapalenie stawów i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.
Komentarze