top of page

Dieta w zespole Cushinga

21 paź
5 minut(y) czytania

Zespół Cushinga to zbiór objawów klinicznych wynikających z nadmiernej ilości glikokortykoidów produkowanych w korze nadnerczy. Najczęstszą przyczyną choroby Cushinga jest gruczolak przysadki mózgowej wydzielający duże ilości hormonu adrenokortykotropowego (ACTH).

dieta w zespole cushinga

Nieco rzadziej zespół Cushinga wywołany jest przez guz nadnerczy wytwarzający glikokortykoidy. Inną przyczyną może być także wydzielanie ACTH przez różne guzy pozaprzysadkowe, jak drobnokomórkowy rak płuca, grasiczak czy wyspiak trzustki.


Do głównych objawów klinicznych zespołu Cushinga zalicza się:

  • charakterystyczny, księżycowaty wygląd twarzy,

  • otłuszczenie szyi i grzbietu zwane często "bawolim karkiem",

  • nadmiar owłosienia na twarzy i pozostałej części ciała (hirsutyzm),

  • skóra jest zazwyczaj cienka i mało odporna na zakażenia/infekcje a także dość szybko siniaczeje; występują często rozstępy na podbrzuszu, biodrach, pośladkach, udach, piersiach,

  • obserwuje się nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie, gł. w obrębie jamy brzusznej,

  • dochodzi do osłabienia siły mięśniowej (gł. kończyn dolnych) spowodowanych nadmiarowym działaniem glikokortykoidów na tkankę mięśniową,

  • duża ilość produkowanych glikokokortykoidów przyczynia się do utraty masy kostnej, głównie z powodu zahamowania procesów kościotwórczych,

  • zmniejsza się także wchłanianie wapnia w jelitach, nasila jego wydalanie wraz z moczem; konsekwencją tego może być osteoporoza a także kamica nerkowa spowodowana hiperkalciurią (nadmierną ilością wydalanego wraz z moczem wapnia),

  • nie rzadko obserwuje się u chorych występowanie nadciśnienia spowodowanego najprawdopodobniej zwiększoną zawartością sodu w surowicy krwi; pojawiają się także obrzęki kończyn dolnych (zaleca się tutaj wypoczynek w pozycji leżącej z uniesionymi kończynami dolnymi, co powoduje przepływ części płynu z tkanki śródmiąższowej do naczyń),

  • osoby cechują się niskim wzrostem oraz opóźnieniem wieku kostnego,

  • nadmiar steroidów nadnerczowych może sprzyjać zaburzeniom miesiączkowania, przyczyniać się do występowania niepłodności oraz impotencji,

  • w badaniu krwi obserwuje się wysoki poziom sodu (hipernatremia), niski poziom potasu (hipokalcemia) oraz zaburzoną gospodarkę węglowodanową.


Badania laboratoryjne w przebiegu zespołu Cushinga polegają na oznaczeniu poziomu hormonów produkowanych przez korę nadnerczy (gł. glikokortyosteroidów) oraz wykonaniu oznaczeń w testach dynamicznych (test hamowania deksametazonem).


W zespole Cushinga bardzo ważne znaczenie ma odpowiedni sposób żywienia, co ma na celu przede wszystkim zminimalizowanie powikłań wynikających z charakteru choroby (jak np. choroba otyłościowa, osteoporoza, kamica nerkowa, nadciśnienie tętnicze, zaburzona gospodarka węglowodanowa), zmniejszenie objawów i ogólną poprawę jakości życia chorego. Dieta w zespole Cushinga powinna być dostosowana indywidualnie do każdego pacjenta, z uwzględnieniem jego preferencji żywieniowych, opracowana na podstawie aktualnych badań laboratoryjnych ale i także ukierunkowana pod kątem zmniejszenia powikłań będących konsekwencją choroby podstawowej.


  • Dieta w zespole Cushinga powinna opierać się o produkty z niską zawartością sodu (w tym ograniczeniu doprawiania potraw zwykłą solą kuchenną) przy jednoczesnym zwiększeniu podaży pokarmów bogatych w potas z racji towarzyszącej chorobie hipokaliemii. Dlatego też należy znacząco ograniczyć podaż sodu w diecie, zarówno w formie soli dodanej do posiłku jak również soli/sodu występującego w dużej ilości w kupowanych produktach, jak: wyroby garmażeryjne (wędliny, kiełbasy, parówki, kabanosy, itp.), ryby wędzone i marynowane, sery żółte/pleśniowe/wędzone/oscypki, kiszonki jedzone w nadmiarze (kapusta, ogórki), solone migdały i orzechy, dania w proszku, „gorące kubki”, mieszanki przyprawowe z glutaminianem sodu, przyprawy typu magii czy vegeta, kupne kostki bulionowe), sos sojowy, słone przekąski (chipsy, paluszki, popcorn, krakersy). W zamian zaleca się zwiększenie udziału w codziennej diecie pokarmów bogatych w potas, jak pomidory (w tym sok pomidorowy, passaty, koncentraty pomidorowe), ziemniaki, buraki i sok z buraka, brokuł, bakłażan, zielony groszek, fasola, banany, czekolada/kakao, awokado, a do przyprawiania można używać soli potasowej. W celu zmniejszenia utraty potasu zawartego w dużej ilości gł. w warzywach zaleca się gotowanie ich na parze a nie w wodzie.

  • Jak wspomniano wyżej, w zespole Cushinga z racji nadprodukcji glikokortykosteroidów dochodzi do zaburzenia gospodarki mineralnej, utraty masy kostnej i zahamowania procesów kościotworzenia. Dodatkowo zmniejsza się wchłanianie wapnia w jelitach, dochodzi do nasilonej resorpcji kości i występowania objawów osteoporozy. Dlatego też należy zadbać o zwiększenie spożycia pokarmów bogatych w wapń i witaminę D (w tym ich suplementacje). Spośród pokarmów zasobnych w wapń wymienia się: mleko i nabiał (jogurt, kefir, maślanka, jaja), chude mięso drobiowe (kurczak, indyk), ryby (makrela, śledź, tuńczyk, łosoś, halibut, dorsz, pstrąg, morszczuk), jarmuż, szpinak, mak, migdały, produkty spożywcze wzbogacone w ten pierwiastek (np. napoje roślinne, płatki zbożowe), woda bogatowapniowa. Produkty bogate w witaminę D to między innymi: tran i olej z wątroby rekina, świeże ryby morskie (łosoś, tuńczyk, halibut, węgorz), jaja, masło (zalecane do spożycia w mniejszych ilościach), nabiał, margaryny wzbogacone w witaminę D, drożdże.

  • W związku z zaburzoną gospodarką węglowodanową/cukrzycą u osób z zespołem Cushinga dieta powinna być uboga w węglowodany proste, za to zawierać produkty będące źródłem węglowodanów złożonych, z niskim indeksem glikemicznym. Zalecane są szczególnie pełnoziarniste produkty zbożowe, jak pieczywo razowe (żytnie, orkiszowe, gryczane- także z dodatkiem pestek czy nasion- jeśli są tolerowane, brązowy ryż, gruboziarniste kasze (pęczak, gryczana, owsiana), komosa ryżowa, makarony razowe, płatki zbożowe (owsiane górskie, gryczane, żytnie), otręby pszenne i owsiane. Źródłem zalecanych węglowodanów są także owoce jagodowe (maliny, borówki, truskawki, jeżyny) a także warzywa. Z kolei należy wystrzegać się jedzenia słodyczy w nadmiarze, słodkich wyrobów piekarniczych (ciasta, drożdżówki, pączki itp.), dosładzania kawy czy herbaty, dodawania do napojów syropów, picia słodkich napojów gazowanych. Należy ograniczyć także spożywanie pokarmów na bazie oczyszczonej mąki pszennej (pieczywo jasne, zwykłe bułki pszenne/kajzerki), pieczywa półcukierniczego (chałka, bułka maślana, rogal/bułka mleczna), jasnego ryżu, drobnych kasz (kuskus, manna, kaszka kukurydziana).

  • Zaleca się wprowadzenie do codziennego jadłospisu produktów poprawiających profil lipidowy, bogatych gł. w jedno-i wielonienasycone kwasy tłuszczowe a ubogich w tłuszcze nasycone, cholesterol czy izomery trans kwasów tłuszczowych. Należy zwiększyć udział takich produktów jak tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledzie, tuńczyk), orzechy włoskie i olej z nich otrzymywany, siemię lniane i olej lniany, olej rzepakowy, oliwa z oliwek, migdały, nasiona słonecznika, czarnuszki czy pestek dyni. Nie wskazane są tłuszcze takie ja smalec, masło w dużych ilościach, twarde margaryny kostkowe, słone przekąski, sklepowe słodycze, słodkości kupowane w piekarni/cukierni, gotowe dania obiadowe czy typu instant.

  • Zespół Cushinga związany jest z nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w organizmie, szczególnie w okolicy twarzy oraz jamy brzusznej. Nadmiarowa ilość tkanki tłuszczowej wiąże się z rozwojem w ustroju procesów zapalnych stymulowanych przez cytokiny produkowane w obrębie tkanki tłuszczowej. Stąd wskazane jest zwiększenie spożycia pokarmów o silnym potencjale antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Szczególnie zalecane są owoce jagodowe (aronia, jeżyna, porzeczka, jagoda, truskawka, malina), ciemne winogrona, brokuł, brukselka, zielony groszek, brukselka, świeże a także suszona zioła, kurkuma (+ odrobina czarnego pieprzu), cynamon, czekolada gorzka/kakao, orzechy, zielona herbata.

  • W związku z obniżeniem siły i masy mięśniowej osoby z chorobą Cushinga powinny zwrócić szczególną uwagę na zwiększenie w swoim menu pokarmów zawierających dobrej jakości białko, szczególnie pochodzenia zwierzęcego, jak mięso (gł. drobiowe), ryby, jaja, mleko i jego przetwory.

  • Do picia należy wybierać głównie wodę z niską zawartością sodu a większą wapnia, niesłodzone herbaty (czarna, zielona, ziołowe- uwaga na interakcje z lekami), kawę- w racjonalnych ilościach, kakao na chudym mleku lub napoju roślinnym niecukrowanym, kawę zbożową. Soki owocowe czy owocowo-warzywne są pewnym źródłem potasu, jednakże u osób z zaburzoną gospodarką węglowodanową niewskazane jest picie soków w dużych ilościach, ponieważ są to produkty z wysokim indeksem glikemicznym.

  • Spośród zalecanych technik przygotowywania posiłków wymienia się: gotowanie głównie na parze, gotowanie w wodzie, duszenie, pieczenie bez obsmażania, pieczenie w rękawie lub pergaminie. Niewskazane jest panierowanie w jajku/mące/bułce i smażenie na głębokim tłuszczu.

  • W przypadku występowania nadmiernej masy ciała należy dążyć do przywrócenia prawidłowej jej wartości, uwzględniając indywidualnie wyliczoną kaloryczność spożywanych w ciągu dnia posiłków i zalecony deficyt energetyczny. Wskazanym będzie również zwiększenie aktywności ruchowej dostosowanej indywidualnie do każdej osoby.


Dieta w zespole Cushinga powinna być uboga w sód, zawierać większą ilość potasu oraz wapnia, być bogata w dobrej jakości białko, węglowodany złożone, tłuszcze roślinne oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3, produkty bogate w witaminę D (w tym jej suplementację) a także związki o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Należy także dążyć do uzyskania prawidłowej masy ciała jeśli jej wartość odbiega od normy i dbać o regularną aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie zespół Cushinga i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.



Komentarze


bottom of page