Dieta w pierwotnej nadczynności przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc związana jest ze zwiększonym wytwarzaniem i wydzielaniem parathormonu (PTH) przez przytarczyce spowodowane najczęściej obecnością gruczolaka przytarczyc, rzadziej wynikające z przerostu lub raka przytarczyc.

Nadmiar wydzielanego parathormonu nasila utratę wapnia z kości, zwiększa wchłanianie tego pierwiastka z jelit oraz nasila wydalanie fosforanów wraz z moczem. Efektem tego jest występowanie hiperkalcemii i hiperfosfatemii w badaniach laboratoryjnych.

Do najczęstszych objawów pojawiających się u chorych z pierwotną nadczynnością przytarczyc są:

• utrata apetytu, zaparcia, nudności, wzdęcia, częste oddawanie moczu (poliuria) i nadmiernie pragnienie picia płynów,

• zawroty i bóle głowy, zaburzenia świadomości, świąd,

• bóle kostno-stawowe i mięśniowe, osłabienie siły mięśni, łatwa męczliwość w ciągu dnia, osteoporoza, złamania patologiczne kości,

• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (hiperkalcemia nasila wydzielanie gastryny i tym samym kwasu solnego w żołądku),

• w obrazie klinicznym jako powikłanie choroby często kamica nerkowa, niewydolność nerek.

Z powodu wzmożonego wydzielania PTH, zwiększonym wchłanianiem wapnia z przewodu pokarmowego i dużą utratą tego pierwiastka z kości oraz nasilonym wydalaniem fosforanów wraz z moczem dieta w pierwotnej nadczynności przytarczyc powinna być przede wszystkim uboga w wapń i jednocześnie zawierać produkty bogate w fosfor. Jak się okazuje w praktyce, nie jest łatwe, ponieważ wiele spożywanych na co dzień produktów jest źródłem obydwu tych pierwiastków, jak mięso, ryby, jaja, mleko i nabiał. Z racji, iż w przebiegu pierwotnej nadczynności przytarczyc pacjenci oddają często mocz i równocześnie przyjmują dużą ilość płynów należy zwiększyć ilość picia wody/płynów w ciągu dnia do 2-2,5 l. Pozwoli to także zmniejszyć ryzyko rozwoju kamicy nerkowej na którą pacjenci Ci są szczególnie narażeni. Z powodu dużego narażenia na występowanie osteopenii/osteoporozy wskazane jest zwiększenie spożycie produktów bogatych w witaminę D, w tym włączenie jej suplementacji w formie leku w dawce zależnej od jej poziomu w badaniach. Chorzy narażeni są również na występowanie choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, stąd prewencyjnie zaleca się stosowanie w codziennej kuchni łagodnych przypraw a unikanie dodawania przypraw czy spożywania dań ostrych, pikantnych, kwaśnych co mogłoby podrażniać błonę śluzową żołądka.

Na co zwrócić uwagę w przypadku diety w pierwotnej nadczynności przytarczyc?

• Należy przede wszystkim wybierać pokarmy bogate w fosfor, jak: mięso i wędliny, podroby (w ograniczonej ilości), ryby świeże i wędzone, sery żółte i pleśniowe (w ograniczonej ilości, nie jaki produkt pierwszego wyboru pod kątem zawartości fosforu), żółtko jaja, pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo razowe, szczególnie z pestkami dyni/nasionami słonecznika, gruboziarniste kasze, ciemny ryż, makaron razowy, płatki zbożowe), orzechy brazylijskie i arachidowe, pestki dyni, nasiona słonecznika.

• Z tłuszczów należy sięgać głównie po te pochodzenia roślinnego: oleje- rzepakowy, słonecznikowy, z pestek dyni, lniany, z orzechów włoskich, z nasion czarnuszki a także oliwa z oliwek; pewnym źródłem tłuszczów są także orzechy, migdały, nasiona (słonecznika, dyni, czarnuszki, sezamu, siemienia lnianego, chia), awokado. Masło należy spożywać w mniejszej ilości.

• Do spożycia dozwolona jest większość owoców i warzyw, przy czym spośród warzyw należy wybierać te z mniejszą zawartością wapnia i szczawianów (np. ziemniaki, bataty, pomidor, ogórek, papryka, rzodkiewka, cukinia, bakłażan, dynia, marchew, seler, pietruszka).

• Nie należy zapominać o spożyciu produktów bogatych w witaminę D, jak: olej z wątroby rekina oraz tran, tłuste ryby morskie (makrela, łosoś, tuńczyk, halibut, śledź, węgorz), masło, margaryny wzbogacone w witaminę D, drożdże, grzyby, z innych także jaja, sery oraz nabiał. Faktem jest, że wymienione produkty są jednocześnie bogate w wapń i z tego też powodu nie powinny być jedzone w zbyt dużych ilościach.

• Do przyprawiania dań należy wybierać przede wszystkim łagodne świeże lub suszone zioła (bazylia, oregano, tymianek, rozmaryn, estragon, lubczyk), pieprz ziołowy, kurkumę, cynamon, wanilię, w ograniczonej ilości sól oraz czarny pieprz.

• Z płynów zaleca się głównie wodę mineralną niskowapniową, słaby napar zwykłej herbaty czarnej oraz kawy, herbaty (zielona, owocowa, ziołowe- uwaga na interakcje z lekami), domowe soki owocowe i warzywno-owocowe, domowe kompoty.

• Należy znacząco zmniejszyć spożycie produktów będących dobrym źródłem wapnia, gł. mleko (1,5-2%) i jego przetwory (jogurt naturalny, maślana, kefir, biały ser, serek wiejski, sery żółte i pleśniowe), jajka, mięso, ryby (w tym szczególnie te spożywane wraz z ośćmi, np. konserwy rybne), a także nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, soczewica, fasola, groch, bób, groszek), szpinak, jarmuż, szpinak, natka pietruszki, migdały i orzechy, nasiona maku, suszone figi i suszone morele.

• Zaleca się unikanie jedzenia pokarmów bogatych w szczawiany (szczaw, szpinak, botwina, burak i sok z buraka, rabarbar, suszone figi oraz suszone śliwki, rodzynki, rzepa, kakao, czekolada/wyroby czekoladowe, mocne napary kawy i herbaty).

• Nie zaleca się spożycia tłuszczów zwierzęcych jak smalec, słonina, boczek, tłusta śmietana. Należy wykluczyć należy twarde margaryny kostkowe często stosowane do wypieków.

• Do picia nie wskazana jest woda wysokowapniowa, mocne napary kawy i herbaty, napoje roślinne i inne płyny wzbogacone w wapń; ograniczeniu ulega również picie płynnego nabiału (kefir, maślanka, jogurt).

• Należy unikać doprawiania dań ostrymi przyprawami czy używania ostrych/pikantnych/kwaśnych dodatków do posiłków (np. ocet, chrzan, ostra musztarda czy pikantny keczup).

Dieta w pierwotnej nadczynności przytarczyc opiera się przede wszystkim na zwiększeniu spożycia produktów bogatych w fosfor i witaminę D a ograniczeniu tych bogatych w wapń oraz szczawiany, co nie jest prostym zadaniem ponieważ spora pokarmów zasobnych w fosfor jest równocześnie źródłem wapnia. Poza tym należy pamiętać o zwiększeniu ilości picia wody (niskowapniowej) i stosowaniu w codziennej kuchni łagodnych przypraw.

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie pierwotną nadczynność przytarczyc i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.

Skontaktuj się