Dieta w stwardnieniu rozsianym
Stwardnienie rozsiane to przewlekła choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego w której dochodzi do demielinizacji, a więc uszkodzenia i utraty otoczki mielinowej stanowiącej ochronę włókien nerwowych biorących udział w przenoszeniu impulsu nerwowego. Konsekwencją tego może być występowanie licznych zaburzeń neurologicznych i stopniowa utrata przez układ nerwowy kontroli nad funkcjami motorycznymi, poznawczymi oraz czuciowymi organizmu człowieka.
Stwardnienie rozsiane (SM) jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym, gdzie tkanka nerwowa organizmu jest atakowana przez komórki układu odpornościowego gospodarza, a więc przez własny układ odpornościowy.
Objawy SM występują najczęściej między 20. a 40. rokiem życia, choć mogą także pojawić się w wieku wcześniejszym lub w okresie starzenia się. Najczęstszymi objawami tej jednostki chorobowej są: zaburzenia mowy i wzroku, problemy z utrzymaniem równowagi i koordynacji ruchów, spastyczność mięśni, problemy z pęcherzem moczowym i jelitami (biegunki i/lub zaparcia, częste bóle brzucha, wzdęcia), zmiany w odbiorze bodźców, uczucie senności i zmęczenia (czasami nawet po krótkim spacerze), nadwrażliwość na ciepło, zaburzenia w sferze seksualnej oraz zaburzenia percepcji. Do tej pory nie poznano dokładnej przyczyny stwardnienia rozsianego, jednakże większość badań wskazuję, iż do głównych czynników zwiększających ryzyko rozwoju SM zalicza się predyspozycje genetyczne (ok. 20-25% wpływu), immunologiczne, a także czynniki środowiskowe.
Odpowiednio dobrana dieta w stwardnieniu rozsianym może wpływać na polepszenie ogólnego stanu zdrowia chorego, zwiększać skuteczność leczenia a także może przeciwdziałać pojawianiu się niektórych objawów stwardnienia rozsianego. Wynika to przede wszystkim z zapobiegania ryzyka powstawania niedoborów substancji odżywczych w codziennym jadłospisie oraz rzadszym popełnianiem błędów żywieniowych. Dieta w stwardnieniu rozsianym powinna być przede wszystkim dobrze zbilansowana, urozmaicona, bogata w niezbędne witaminy, makro- i mikroelementy potrzebne m.in. do prawidłowej pracy układu nerwowego, a także mające wpływ na odpowiednie odżywienie organizmu, zmniejszenie towarzyszących SM dolegliwości, poprawę samopoczucia i ogólnej jakości życia pacjenta.
Na co szczególnie powinni zwrócić uwagę w swoim jadłospisie osoby chorujące na stwardnienie rozsiane?
Należy przede wszystkim unikać produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe, występujące m.in. w: tłustych mięsach i wędlinach w nich otrzymywanych (gł. mięso czerwone wieprzowe), pełnotłusta śmietana/kremówka, smalec, margaryny kostkowe, pełnotłuste sery żółte, słone przekąski (chipsy, krakersy, paluszki), słodkie wyroby piekarnicze (drożdżówki, pączki, ciasteczka, torty, faworki). Ponadto w diecie należy ograniczyć do minimum, a najlepiej wyeliminować spożycie produktów zasobnych w tłuszcze trans występujące głównie w twardych margarynach, gotowych ciastkach i wyrobach cukierniczych, daniach typu fast-food, a także rafinowanych olejach roślinnych. Tłuste gatunki mięs oraz wędliny należy zastąpić mięsem drobiowym (kurczak, indyk), cielęcym, chudą wołowiną.
Ponadto nie wskazane są również produkty będące źródłem łatwo przyswajalnych węglowodanów, takich jak cukier, miód, fruktoza, syrop glukozowo-fruktozowy, kupne słodycze, ciasta, białe pieczywo pszenne i produkty z mąki pszennej, słodkie napoje, słodzone soki owocowe, syropy owocowe dodawane do herbat, słodzone przetwory mleczne (kupne jogurty owocowe, smakowe maślanki i kefiry, desery mleczne). W zamian cukru można stosować ksylitol, erytrytol lub stewię, a także inne słodziki w ilościach dozwolonych przez producenta.
Ważnym składnikiem diety u osób ze stwardnieniem rozsianym są nienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3, a szczególnie kwasy eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA). Związki te wspomagają prawidłową pracę układu nerwowego oraz rozwój mózgu, a także wchodzą w skład otoczek mielinowych których destrukcja w stwardnieniu rozsianym jest znacznie zwiększona. Spore ilości kwasów omega-3 zawiera olej z wątroby rekina, tłuste ryby (makrela, śledź, tuńczyk, łosoś, halibut), olej lniany (tylko na zimno), olej rzepakowy nierafinowany, orzechy (głównie włoskie, laskowe, migdały) i nasiona (siemię lniane, chia).
W diecie pacjenta ze stwardnieniem rozsianym powinny znaleźć się również produkty bogate w jednonienasycone kwasy tłuszczowe z racji prewencyjnego działania na organizm. W związki te bogate są oleje roślinne: rzepakowy, arachidowy, sezamowy, oliwa z oliwek, także orzechy laskowe, pistacje, migdały, nasiona: słonecznika, sezamu, pestki dyni oraz owoc awokado.
Do smażenia czy przygotowywania posiłków na gorąco należy używać głównie oleju rzepakowego lub oliwy z oliwek, a do przygotowywania dań na zimno, np. sałatek stosować olej lniany, olej z orzechów/pestek/nasion, rzadziej olej słonecznikowy. Ponadto do przygotowywania potraw na chłodno można także dodawać wymienione wcześniej: oliwę z oliwek lub olej rzepakowy.
W diecie powinny dominować głównie węglowodany złożone, bogate w błonnik pokarmowy. Polecane są takie produkty, jak płatki owsiane górskie i inne pełnoziarniste płatki oraz otręby zbożowe, pieczywo z mąki pełnoziarnistej (żytnie, razowe), grube kasze (pęczak, gryczana), kasza jaglana, komosa (ryżowa, owsiana, orkiszowa), ryż brązowy lub dziki oraz makaron pełnoziarnisty.
W codziennym jadłospisie powinny pojawiać się często warzywa, zwłaszcza surowe lub gotowane na postać al. dente oraz owoce. Są one źródłem cennym substancji o działaniu przeciwzapalnym i antyutleniającym mających wpływ na prawidłową pracę układu nerwowego, chroniących przed niekorzystnym działaniem wolnych rodników tlenowych. Ponadto do diety warto włączać nasiona roślin strączkowych (jeśli są tolerowane i nie przeciwskazane), takie jak soczewica, ciecierzyca, fasola, groch, bób. Spośród owoców szczególnie zalecane są owoce jagodowe świeże lub mrożone (jagody, maliny, truskawki, borówki, poziomki, porzeczki), cytrusy (mandarynki, pomarańcze grejfruty, cytryny), także kiwi, morele, brzoskwinie, nektarynki, ciemne winogrona. Z warzyw należy sięgać m.in. po: brokuł, brukselkę, kalafior, szpinak, jarmuż, sałatę, pomidory, paprykę, ogórki, rzodkiewki, kalarepę, rośliny strączkowe (jeśli nie ma przeciwwskazań czy dolegliwości jelitowych po ich spożyciu). Warto także dodawać do przygotowywanych dań kiełki warzyw: brokuła, rzodkiewki, fasoli, a także kiełki lucerny czy słonecznika.
Do dobrych źródeł białka zalecanego w diecie chorego na SM zalicza się m.in.: mleko 1,5 lub 2,0%, fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurt naturalny, kefir, maślanka, zsiadłe mleko, a także serek wiejski, twaróg chudy i półtłusty, tofu, nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, fasola, soczewica, groszek) oraz jaja, mięso (chudy drób, indyk, cielęcina, jagnięcina, królik), ryby chude (pstrąg, dorsz, szczupak, sandacz) i tłuste (makrela, tuńczyk, łosoś, śledź, halibut).
Osoby ze stwardnieniem rozsianym powinny zwrócić szczególną uwagę na podaż niezbędnych witamin i soli mineralnych wykazujących prewencyjny wpływ zarówno na pracę układu nerwowego jak i całościowo na lepsze funkcjonowanie organizmu. Nadrzędne znaczenie mają witaminy z grupy B (gł. B1, B2, B3, B6, B9, B12), witamina D, C, E, A oraz β-karoten, flawonoidy, karotenoidy a także pierwiastki takie cynk, selen czy miedź.
Ponadto należy pamiętać, by spożywać dziennie posiłki o mniej więcej stałych porach, co 3-4 godz. (4-5 posiłków, jeśli nie ma innych przeciwskazań czy jednostek chorobowych które by wykluczały podaną ilość posiłków). Śniadanie należy spożywać w ciągu 0,5-1 godz. od wstania, a kolację około 3 godziny przed snem.
Codzienna dieta powinna dostarczać płynów w postaci naturalnych wód mineralnych niegazowanych (jako dodatek można stosować sok z cytryny, limonki, pomarańczy, świeże listki mięty), herbat owocowych (bez cukru), herbaty zielonej, herbaty czarnej, kawy zwykłej lub zbożowej.
Należy także zadbać o aktywność fizyczną dostosowaną do indywidualnych możliwości – wskazane jest uprawianie sportu minimum 4 razy w tygodniu po 50 minut – np. jazda na rowerze, pływanie, szybki spacer z kijkami, jogging, fitness, zajęcia na siłowni czy inny ulubiony rodzaj aktywności ruchowej.
Dieta w stwardnieniu rozsianym powinna być przede wszystkim dobrze zbilansowana, bogata w dobrej jakości tłuszcze pochodzenia roślinnego a także kwasy tłuszczowe z grupy omega-3, węglowodany złożone, pełnowartościowe białko oraz ważne dla pracy układu nerwowego witaminy i minerały. Szczególne znaczenie mają tutaj witaminy z grupy B oraz witaminy o działaniu przeciwzapalnym, jak A, β-karoten, C, E i D, pierwiastki- selen, cynk i miedź a także związki takie jak flawonoidy czy karotenoidy.
Jeśli zdiagnozowano u Ciebie bądź bliskiej Ci osobie stwardnienie rozsiane i nie wiesz jak prawidłowo skomponować swój jadłospis, skontaktuj się w celu umówienia wizyty i przygotowania spersonalizowanego jadłospisu.
Komentarze